O GOBERNO DO PP FAVORECE OS INTERESES DAS FARMACÉUTICAS

Os novos fármacos de uso hospitalario, de prezo desmesurado e escasa eficacia en moitos casos, poñen en risco a sustentabilidade do SNS

Manuel Martín. Presidente da Federación de Asociacións para a Defensa da Sanidade Pública

O Ministerio de Facenda en funcións decidiu este mes de agosto o peche contable da Administración, que impide aprobar novos gastos do sector público, co obxectivo de afrontar a desviación do déficit público e cumprir coas esixencias da Comisión Europea, que esixe novos recortes para reducilo. A Sanidade Pública vai ser un das áreas máis afectadas por esta medida, xa que pretenden aforrar outros 1.000 millóns de euros. Paradoxicamente esta conxelación non afectará ao gasto farmacéutico, a causa máis importante do crecemento do gasto sanitario, dado que o Ministerio anunciou que a medida non impedirá financiar novos medicamentos innovadores nin afectará á política farmacéutica.  Con esta decisión o PP mostra unha actuación de complicidade coas empresas farmacéuticas.

O crecemento do gasto farmacéutico pon en cuestión a sustentabilidade financeira do Sistema Nacional de Saúde (SNS).  Recortaron o gasto sanitario público nun 11% (máis de 9.000 millóns de euros entre os anos 2008 e 2015) amparándose na necesidade de cumprir coa Lei de Estabilidade Orzamentaria; pero o gasto en medicamentos medrou de maneira desbocada, ata  alcanzar a astronómica cifra de 16.000 millóns de euros, o que coloca a España no segundo lugar mundial en consumo de medicamentos per cápita. Aumentou o gasto nas oficinas de farmacia (case un 8% no mes de maio respecto ao ano pasado), pero onde o crecemento é brutal é nos hospitais: un 26% ao longo do 2015. Ademais de elevado o gasto farmacéutico en España é en boa parte irracional, xa que se utilizan pouco os xenéricos (6.5 puntos por baixo da media da Unión Europea), e ademais prescríbense excesivamente fármacos de utilidade dubidosa ou de uso cuestionable. Debemos lembrar que o mal uso de medicamentos non é inocuo: os efectos secundarios dos fármacos considérase como a terceira causa de mortalidade nos países avanzados.

En Galicia a situación é grave e perigosa, cun gasto farmacéutico total de 250 euros por habitante ao ano, moi superior á media estatal de 212, e a terceira máis alta do Estado. Ao mesmo tempo o crecemento do gasto farmacéutico hospitalario (sen incluír os medicamentos da hepatite C) foi espectacular -cunha taxa de variación inter-anual do 26,8 moi superior á de 5,9 do conxunto de CCAA-, a máis alta de todas, probablemente relacionado co incremento do uso de novos medicamentos (non inclúe os fármacos da hepatite C).

As políticas do goberno, supostamente dirixidas a reducir gasto farmacéutico, foron un fracaso. A introdución do copago de medicamentos para os pensionistas (RDL 16/2012) trasladou o gasto ás depauperadas economías familiares -mentres que a Administración só aforrou seis millóns de euros-, e o acordo entre o Ministerio e Farmaindustria (para que o gasto en fármacos non medrase por encima do PIB) foi papel mollado: o gasto creceu case ata o 10% fronte a un 3% de aumento do PIB. A propia Comisión Europea puxo en cuestión as medidas de control do gasto farmacéutico do goberno, xa que non conseguiron as  reducións contempladas na Lei de Estabilidade Orzamentaria,  especialmente no referente ao control de receitas  expedidas en establecementos de farmacia e en hospitais; vulneraron a lexislación comunitaria na contratación pública e nos mecanismos de control da mesma;  utilizaron de maneira abusiva o procedemento negociado sen licitación previa para adquisicións de equipamento sanitario (fraccionando os contratos de compras para evitar a súa licitación); e hai pouca transparencia nos procedemento de adquisición de medicamentos.

Quen perdeu con estas políticas de recorte de gasto asistencial e de crecemento do gasto farmacéutico? Os enfermos (un informe do Consello Económico e Social recolle un espectacular incremento nas listas de espera cirúrxica, que pasaron de 372.468  no ano 2009 a 549.424 en 2015: un aumento do 47%); os pensionistas e persoas de rendas baixas (os copagos son unha barreira insalvable e hai datos que revelan que moitas persoas non poden retirar os medicamentos prescritos polos seus médicos); e os traballadores sanitarios (entre 2009 e 2014 reduciron en 3.500 millóns de euros o gasto en persoal -un 11%-, aplicaron unha notable redución salarial -un 13%-, e recortaron uns 12.000 postos de traballo no SNS, aínda que os sindicatos fan estimacións máis elevadas).

A pesar diso a industria farmacéutica parece ter carta branca e pretende sacar ao mercado  novos medicamentos cada vez máis custosos, imposibles de financiar cos actuais prepuestos sanitarios. Os laboratorios pretenden comercializar 220 novos medicamentos para tratar o cancro (actualmente supoñen xa o 12,3% do gasto hospitalario, sen que incrementasen significativamente a supervivencia dos pacientes)  ou fármacos biolóxicos (modifican as bacterias para fabricar proteínas para tratar tumores ou artrites) que supoñen xa o 40-50% do gasto en farmacia hospitalaria (entre 1.800 e 2.250 millóns de euros, cando hai apenas 10 anos  o seu gasto era nulo). As multinacionais farmacéuticas anunciaron recentemente que están a investigar 586 novos fármacos (en Fases II, III e de aprobación) e que teñen xa 136 en fase de desenvolvemento previo á súa comercialización. Esta avalancha de fármacos (moitos deles de eficacia non comprobada e desde logo cuns prezos exorbitantes, sen relación cos gastos de investigación e fabricación) pode poñer en risco a sustentabilidade económica do SNS e aumentará as desigualdades de saúde, dado que o acceso a estes novos fármacos quedará limitado á poboación con maior poder adquisitivo, como recoñecen os mesmos laboratorios.

Lonxe de preocuparse pola previsible catástrofe sanitaria á que nos conducen, o goberno en funcións do PP persiste na súa política de conxelar o gasto sanitario pero manter a porta aberta ao financiamento dos novos (e custosos) medicamentos, para satisfacer os intereses das multinacionais farmacéuticas (trufadas de antigos cargos da Administración). 
En Galicia a  situación é ainda máis preocupante, xa que ocupa un dos primeiros lugares en gasto farmacéutico, e o crecemento do gasto en fármacos hospitalarios foi espectacular. A pesar diso os recortes en gasto sanitario perpetrados polo goberno de Núñez Feijoo foron enormes.

ENTREVISTA EN PRAZA PÚBLICA

"Entregaron a mans privadas as partes máis sensibles e importantes do sistema sanitario"

Montse Dopico | 

Praza Pública

"Está claro que o principal obxectivo do actual goberno da Xunta é desmantelar a Sanidade Pública galega. Esta privatización, realizada con présa pero coa maior cautela, deixa unha severa hipoteca para o país e os gobernos futuros, que deberán asumir o compromiso coas empresas ás que lle adxudicaron concesións a longo prazo. Esta forma de actuar non é inocente e responde a unha estratexia, que executan con todo rigor. É necesario desaloxar ao PP do goberno da Xunta para deter esta demolición planificada dos servizos públicos". Así falan o voceiro de SOS Sanidade Pública e presidente da Federación de Asociacións para a Defensa da Sanidade Pública, Manuel Martín, e o exdirector xeral de Asistencia Sanitaria do Servizo Galego de Saúde, Pablo Vaamonde, nun dos artigos recollidos no libro A comercialización da saúde. O hospital Álvaro Cunqueiro: a grande estafa, que vén de editar Laiovento. Os dous responderon as preguntas de Praza por correo electrónico en vésperas da manifestación pola sanidade pública deste 12 de maio en Vigo.

Manuel Martín, Pablo Vaamonde

O libro denuncia que o obxectivo do goberno de Rajoy é conseguir que a saúde sexa un negocio e non un dereito. Proba diso sería, por exemplo, o RDL que volve a tempos preconstitucionais ao excluír do sistema ás persoas non "aseguradas". Que outros argumentos poden engadirse para soster esa hipótese do libro?

O RDL 16/2012 é un tremendo salto atrás na historia. É un retorno a un pasado de desprotección e desamparo da cidadanía. Representa a suspensión dun dereito que todos considerabamos consolidado. A perda é incomensurable, porque o dereito á atención sanitaria “é unha das conquistas máis importantes da 2ª metade do século XX, un ben público equiparable ao dereito ao voto, á educación ou a ter unha pensión” (Joan Benach). A sustracción deste dereito vai en contra do principio de “prohibición de retroceso social”: nas democracias modernas as autoridades teñen a obriga de actuar para que os dereitos consolidados non se perdan. Este goberno actúa en sentido contrario: este RDL significa unha auténtica contrarreforma sanitaria.

A contestación social polas deficiencias do Álvaro Cunqueiro (unhas 200.000 persoas manifestándose en Vigo), parece mostrar que o grao de concienciación e mobilización por este tema é elevado. Marciano Sánchez salienta, no seu artigo no libro, a alianza de organizacións sociais formada arredor da defensa da sanidade pública. Esa alianza mantense forte neste momento? Foi unha das claves da mobilización de Vigo?

Houbo un punto culminante nesta mobilización que foi a manifestación de setembro de 2015, cando saíron ás rúas de Vigo unhas 200.000 persoas. Pero non foi o único momento de expresión da protesta. Os profesionais, os doentes e familiares, e os veciños dos barrios afectados polo abandono dos antigos edificios sanitarios continúan actuando en defensa dos seus intereses e dunha sanidade cen por cen pública en Vigo e comarca. Esta suma de enerxías en defensa do público é o que sustentou tamén o éxito da Marea Branca en Madrid -que conseguiu paralizar a masiva privatización proxectada polo goberno do PP-, e noutras xeografías do Estado. A poboación ten, cada vez máis, unha profunda convicción e unha posición firme na defensa dos servizos públicos.

"A poboación ten, cada vez máis, unha profunda convicción e unha posición firme na defensa dos servizos públicos"

María Luísa Lores denuncia no seu artigo as conexións entre coñecidos políticos e empresas que se benefician da privatización da sanidade. Que tipo de empresas se benefician do proceso?

No entramado que se move arredor dos centros sanitarios públicos hai tramas de todo tipo, conflitos de interese manifestos e portas xiratorias que funcionan con todo descaro. Buscan, con distintas estratexias pero co mesmo fin, facerse co maior bocado posible dos orzamentos sanitarios (que representan o 30-40% dos orzamentos das CCAA). Desde as multinacionais farmacéuticas e as grandes empresas da tecnoloxía sanitaria ata as empresas de catering ou de seguridade. Os lobbies, os grupos de presión, as conexións co poder político: todo vale para facerse cunha parte do pastel. Neste capítulo do libro cítanse numerosos casos de empresas e persoas implicadas neste xogo lucrativo.

España ocupa o segundo posto mundial en consumo de medicamentos e o noveno en tecnoloxía, explica M.L. Lores.  E a débeda do Sergas é, sobre todo, coa industria farmacéutica e de tecnoloxía, precisamente (40% da débeda sanitaria a primeira e 33% a segunda). Manuel Martín explica que esta industria impón as súas innovacións e dispara o prezo dos seus produtos (por exemplo, os medicamentos contra a Hepatite C, do laboratorio Gilead, relacionado con membros do PP). De que maneira acadou esa industria esa posición de privilexio para poder intervir así no mercado?

Os mecanismos de presión e os métodos de sedución utilizados pola industria para fomentar o consumo de fármacos -e o abuso de probas diagnósticas- é múltiple e diverso. A iatroxenia provocada por estas prácticas fai máis dano que beneficio. A publicidade indirecta nos medios, o control dos comités de expertos e dos organismos consultores e asesores (mesmo da OMS), a infiltración -e o financiamento- das asociacións de enfermos e afectados, a complicidade dos organismos públicos: todo vale con tal de mellorar a conta de resultados. Hai un libro de Peter Gotzsche, Medicamentos que matan y crimen organizado, que describe polo miúdo estas prácticas. En Galicia, e no resto do Estado, hai unha evidente complicidade dos poderes públicos con estes grandes consorcios, e as “portas xiratorias” funcionan sen pudor (Lamela, Guemes...).

"En Galicia, e no resto do Estado, hai unha evidente complicidade dos poderes públicos con estes grandes consorcios, e as “portas xiratorias” funcionan sen pudor (Lamela, Guemes...)"

Os recortes en sanidade (do 25% respecto do ano pasado), xustifícanse apelando á "crise". Mais, segundo comentan varios artigos do libro, nin o copago de medicamentos, nin a exclusión de enfermos da sanidade (inmigrantes sen papeis, persoas que vivan no estranxeiro máis de tres meses...), -ademais de ser socialmente inxustos- lograron aforros significativos nas contas da sanidade. Cal é entón o obxectivo destes recortes?

Manuel Martín, María Luísa Lores, Pablo Vaamonde

A estratexia parece evidente. Trátase de precarizar e deteriorar progresivamente os servizos públicos (menos orzamento, reducción de persoal, deterioro das condicións laborais, etc) mentres se conceden cada vez máis parcelas de actividade a hospitais concertados e a empresas externas. Mesmo se fixeron campañas –nun determinado medio de información- para degradar a imaxe dos empregados públicos. A finalidade de todo isto non é mellorar a calidade da atención nin aumentar a eficiencia, tal como argumentan, senón xerar espazos de negocio a expensas do diñeiro público. Na primeira lexislatura Núñez Feijoo dixo que se podería “externalizar” todo en sanidade menos a “bata branca”. Na segunda xa puxo enriba da mesa o proxecto das Unidades de Xestión Clínica –en stand by polo momento, a causa da forte oposición dos profesionais-, que teñen por obxecto “privatizar” o núcleo duro da actividade sanitaria.

"A estratexia é evidente. Trátase de precarizar e deteriorar progresivamente os servizos públicos mentres se conceden cada vez máis parcelas de actividade a hospitais concertados e a empresas externas"

Feijoo cambiou o modelo de financiamento público previsto para o hospital de Vigo por unha fórmula de colaboración público-privada que se asignou a unha unión de empresas formada basicamente por "bancos arruinados e construtoras en bancarrota". Despois o control da execución do contrato foi asignado a unha empresa creada tres meses antes por unha persoa relacionada co PP. Esta empresa redactou o proxecto definitivo, aforrándolle 30 millóns á concesionaria, sinala Manuel Martín no seu artigo. Cales foron as consecuencias para os usuarios do hospital deste aforro para a concesionaria?

As consecuencias son moi importantes e prexudiciais para a cidadanía de Vigo. O hospital ten menos camas, a superficie construída é moito menor da prevista, a calidade dos materiais empregados é inferior, suprimiron o laboratorio, reduciron os espazos adicados a quirófanos, ao Servizo de Urxencias, reduciron o espazo do aparcadoiro -que ten unhas tarifas inasumibles para moitos pacientes-, etc. Sería moi longo enumerar todas as deficiencias que foron admitidas sobre o proxecto inicial. O máis grave é que a comarca de Vigo queda sen o gran hospital público de referencia para a zona –ao nivel dos que existen noutras cidades de Galicia-, con capacidade para xenerar coñecemento e innovación, e para aspirar á supresión, no futuro,  do concerto singular con Povisa, que debería ser un hospital concertado, como os demais en Galicia, en lugar de ter poboación asignada, como sucede na actualidade.

En que aspectos se puido incumprir a lei neste proceso, que motivaron a denuncia da Asociación Galega para a Defensa da Sanidade Pública ante a Unión Europea? (Tamén hai un informe dunha consultora, encargada de examinar as ofertas de licitación e escoller a empresa concesionaria, polo que a Xunta pagou 220.000 euros e e que non aparece no expediente pedido polo TSXG, ou un sobrecuste declarado pola unión temporal de empresas que obrigou a Xunta a pagar máis...)

As irregularidades cometidas ao longo proceso de construción deste hospital foron numerosas. Lembremos que a UTE concesionaria, integrada por construtoras arruinadas e bancos rescatados con diñeiro público, non foi quen de conseguir financiamento, polo que a Xunta tivo que aportar fondos do BEI e do ICO. Incumpriron unha norma básica do contrato, no que consta que o financiamento corre por conta e risco da concesionaria. Os severos recortes aplicados supoñen unha modificación do contrato –ao que aspiraban outras empresas que foron descartadas e que se ven prexudicadas por estes modificados-. Ademais tamén pode ser irregular a fórmula elixida para formalizar o contrato. Todos estas anomalías, perfectamente documentadas, foron presentadas pola AGDSP en setembro de 2015 ante a Comisión Europea. Este organismo admiteu a trámite a demanda e ten agora un ano para emitir unha resolución. Se Europa apoia os argumentos presentados pola AGDSP será máis doado recuperar o hospital para o dominio público, e terá un custe menor.

"Se Europa apoia os argumentos presentados pola AGDSP será máis doado recuperar o hospital para o dominio público, e terá un custe menor"

Que consecuencias ten para os usuarios a redución en 55.000 persoas no 2015 do persoal sanitario? Nas listas de espera, por exemplo. (O Sergas alega, por exemplo, que entre 2014 e 2015 “nos centros públicos se fixeron máis intervencións que nunca”, pese a que se suprimiron as operacións de tarde dos médicos).

Esas afirmacións da Xunta son pura propaganda. En Galicia as listas de espera (para cirurxías, consultas e probas diagnósticas) aumentan progresivamente nos últimos anos. Iso a pesar de que só coñecemos os datos das listas “estruturais” (hai listaxes “non estruturais” –aqueles pacientes que son chamados e non aceptan ser atendidos en centros privados- con cifras que descoñecemos, e hai pacientes que figuran no “buzón” –teñen cita solicitada pero sen data asignada- que están, literalmente ocultos “no limbo dos xustos”). Vigo e comarca (case 600.000 habitantes) ten as maiores listas de espera de Galicia e probablemente do Estado. A redución en Urxencias vai provocar colapsos reitados, como xa vén sucedendo, e a redución nos quirófanos vai contribuír a incrementar as listas de espera cirúrxicas.

"Vigo e comarca (case 600.000 habitantes) ten as maiores listas de espera de Galicia e probablemente do Estado"

No "informe dramático" asinado polos dous explicades que se recorta en persoal pero non na parte do orzamento destinada ao nivel hospitalario. De feito, o hospital Alvaro Cunqueiro pasou de custar catro veces máis ao pasar á fórmula mixta público-privada. A Xunta licitou a ampliación da xestión privada do hospital de Ourense, dirixido por unha prima de Feijoo, renovou o concerto co hospital privado Povisa... Que máis se privatizou, na sanidade, cos gobernos de Feijoo? A versión da Xunta é que só se externalizaron servizos como limpeza, seguridade, lavandería...

O gran proxecto de Núñez Feijoo era o novo hospital de Vigo, aínda que –visto o sucedido- hoxe posiblemente non tería impulsado esta anomalía. Pero este non é o único proxecto privatizador. Tamén privatizaron o laboratorio central de Galicia, a alta tecnoloxía –por medio da figura do “socio tecnolóxico”-, e a investigación por medio dos institutos biomédicos de investigacion dos hospitais públicos do Sergas. É dicir: entregaron a mans privadas as partes máis sensibles e importantes do sistema sanitario, as que xeneran coñecemento, innovación e avance na actividade sanitaria. Esta cesión empobrece de forma sensible os servizos públicos. Tamén “externalizaron” o servizo de ambulancias, as telecomunicacións, a cita previa, o servizo de suministro e loxística, o mantemento dos equipos sanitarios, o servizo de catering dos hospitais, etc. Resulta escandaloso coñecer a que mans, tan impropias, foron entregadas todas estas tarefas, realizadas ata hai pouco por traballadores públicos con total eficiencia. E aínda teñen na recámara o proxecto das Unidades de Xestión Clínica, que tentarán impoñer se continúan a gobernar.

"Resulta escandaloso coñecer a que mans, tan impropias, foron entregadas todas estas tarefas, realizadas ata hai pouco por traballadores públicos con total eficiencia"

A Xunta deberá pagarlle 72 millóns anuais á concesionaria do Cunqueiro. Mais esta débeda non computa para a UE. Puido pesar moito ese criterio á hora de optar pola fórmula mixta público-privada que tan pobres resultados dera por exemplo en Inglaterra ou en Valencia? (En Galicia existía ademais o precedente das fundacións hospitalarias, que tiveron que volver ser integradas no sistema público).

En Galicia xa tivemos a experiencia das fundacións sanitarias impulsadas por Romay (sendo a súa man dereita Núñez Feijoo). O goberno presidido por Pérez Touriño tivo que rescatar estas fundacións, pois estaban todas en quebra, e integralas na rede do Sergas. A fórmula elixida para a construción deste hospital persegue dilatar o pago aos próximos vinte anos. É dicir: todos os galegos temos contraída unha grave hipoteca -72 millóns de euros por ano-, que pagaremos ata o ano 2035. Daquela, cando o hospital sexa vello e obsoleto, pasaría a dominio público. O negocio para a concesionaria parece redondo. E se non lle cadran as contas sempre ten a posibilidade de “chantaxear” a Administración. Neste caso é ben doado: non é posible prescindir dos seus servizos. 

"En Galicia xa tivemos a experiencia das fundacións sanitarias impulsadas por Romay (sendo a súa man dereita Núñez Feijoo)"

As fórmulas de contratación do Sergas coas empresas de tecnoloxía sanitaria, (socio tecnolóxico e diálogo competitivo), levan a que a administración encargue a tecnoloxía segundo o que lle propoñen as empresas multinacionais que a venden. Así, as empresas deciden sobre renovación de equipos, mantemento, máquinas que se compran e a que prezo, sobre formación do persoal... Segundo o Sergas, iso é un xeito de acceder á tecnoloxía máis moderna, de xeito alternativo ao sistema tradicional de compra (aínda que o Sergas, pasados uns anos, decide se queda ou non coas máquinas). Que supón, na vosa opinión, a figura do socio tecnolóxico? Para que serve?

Serve para entregar directamente o control da tecnoloxía sanitaria ás empresas subministradoras. Serán elas as que tomen as decisións que, por suposto, tentarán que sexan as máis lucrativas. Con toda seguridade vai aumentar o gasto neste capítulo, e vaise xerar un incremento na utilización destas tecnoloxías. A realización excesiva de probas de imaxe (TAC, RMN) non é inocua. Pode provocar “sobrediagnóstico” e mesmo iatroxenia. 

Ángel Cameselle conta no libro como a concesionaria limita os dereitos de liberdade sindical dos traballadores. Mesmo se denunciaron intentos de censura. En que sentido son afectadas a liberdade sindical e de expresión do persoal do Álvaro Cunqueiro?

Os atrancos para dificultar o labor dos sindicatos e da Xunta de Persoal é a constante desde o principio. A falta de espazos para xuntanzas, a ausencia de taboleiros, e mesmo os intentos de censura forman parte da estratexia para tentar calar as voces discordantes. No mes de marzo o xerente fixo pública unha instrucción na que ameazaba con sancións aos que difundisen novas e comentarios críticos en relación co funcionamento e a xestión do hospital. Ao mesmo tempo a concesionario contratou unha empresa para tentar mellorar a imaxe do centro nos medios de comunicación e nas redes sociais.

Cales son as vosas propostas para o Cunqueiro, Meixoeiro e antigo Hospital Xeral?

O HAC ten que ser rescatado para dominio público e ten que ser modificado para incorporar todos aqueles espazos e servizos que foron “restados” pola concesionaria. De non ser así a sanidade en Vigo e comarca quedará hipotecada e “secuestrada” durante moitos anos. A toma de decisións estará en mans da concesionaria e dos directivos de Povisa. A Administración estará totalmente condicionada pola concesión e o concerto singular. É imprescindible reverter esta situación o antes posible. Ademais é preciso mellorar e dotar adecuadamente a Atención Primaria e presentamos unha proposta para dar unha utilización sanitaria aos edificios abandonados do Xeral, Anexos e Meixoeiro. Cómpre lembrar que a dotación sanitaria de Vigo e comarca actualmente é moi insuficiente. Sería un delito deixar arruinar eses edificios, coa actual escaseza de centros sanitarios.

"O HAC ten que ser rescatado para dominio público e ten que ser modificado para incorporar todos aqueles espazos e servizos que foron “restados” pola concesionaria"

En todo isto, (e tamén coa lei que restrinxe o tempo máximo de espera e ofrece a posibilidade de ir a un privado), tamén se benefician hospitais privados aos que o Sergas deriva parte do traballo. O libro detense no caso de Povisa, e na súa campaña tras perder moita xente que pediu cambio de hospital. O Sergas alega, aquí, que a súa idea é só mandar as operacións menores aos hospitais cos que ten concerto... Que hospitais e de que xeito se benefician desas tendencias privatizadoras?

As derivacións desde o Sergas a centros privados para realización de probas e para cirurxías aumentaron notablemente co actual goberno galego. Todos os hospitais de Galicia incrementaron a súa actividade e os seus beneficios. A lei de garantías de tempos de espera está dirixida, máis que a beneficiar aos doentes, a protexer esta actividade derivada. Mais o caso de Povisa é diferente. Non é un hospital concertado (que fai actividade asistencial en función das derivacións realizadas desde os hospitais públicos) senón que forma parte da rede asistencial e ten poboación asignada (a península do Morrazo e parte da cidade de Vigo -arredor de 140.000 persoas-). Ten asinado un concerto singular que foi recentemente mellorado e prorrogado por dez anos máis (sendo conselleira Rocío Mosquera, que traballaba nesa empresa antes de acceder á política).

Desmontando a Sanidade pública: todo atado e ben atado

Nueva Tribuna

Nesta campaña electoral os candidatos non falan da saúde. E deberían. O PP para informar do que fixo cos servizos sanitarios e os demais para pedir explicacións. A sanidade pública é un elemento básico do Estado de benestar; desde que o PP accedeu ao poder sufriu o maior ataque da súa historia. Nestes catro anos aplicaron con rigor unha estratexia destinada a desmantelar o sistema sanitario público para crear espazos de negocio ás empresas afins e ás grandes multinacionais do sector.

A primeira medida nesa dirección adoptouna o PP nada máis chegar ao poder central. En abril de 2012 (tres meses despois da toma de posesión) publicou no BOE o funesto RDL 16/2012 -o que fai sospeitar que ese texto xa estaba escrito cando Rajoy prometía nos mitins que non tocaría a sanidade nin as pensións-. Esa norma introduciu copagos en sanidade, excluíu medicamentos do financiamento e excluíu persoas da sanidade pública: aos inmigrantes e ás persoas que teñen estancias no estranxeiro superiores a 90 días. Este apartheid sanitario é unha decisión inxusta, inhumana, perigosa e inútil: non produce ningún aforro económico e provoca un enorme sufrimento persoal e colectivo -ademais de significar un risco para a saúde pública-. Esta lei atopouse, desde o principio, coa oposición de moitos profesionais -que fixemos obxeción de conciencia-, e de todos os grupos políticos (excepto Cidadáns). O goberno central aplicouse con rigor neste retorno ao pasado. Levounos a un tempo preconstitucional: as persoas xa non temos dereito á atención sanitaria pola nosa condición de cidadáns senón en canto esteamos asegurados. O dereito á sanidade volve estar condicionado pola cotización previa. 

Mentres tanto as CCAA no seu poder continuaron coas políticas xa iniciadas anos atrás: recortes e privatizacións. A disminución do gasto sanitario nas CCAA chegou ao 21% e pasou do 6.8% do PIB en 2008 a representar o 5.9% en 2013. En 2015 o sistema sanitario público ten 55.000 traballadores menos (con menos salario, peores condicións laborais e maior precariedade -10.300 médicos/as e 6.500 enfermeiros/as fuxiron ao extrenjero-) mentres as empresas sanitarias conseguiron manter e ata aumentar os seus beneficios a costa dos orzamentos públicos. Numerosas áreas relacionadas coa sanidade (limpeza, cociña, mantemento, loxística, tecnoloxía, etc) pasaron a mans privadas (en concesións para anos, o que fai máis difícil o seu rescate) e, ademais, xa sabemos -por un informe da FADSP- que a construción de novos hospitais mediante a colaboración público-privada incrementou o custo, o nivel de endeudamento e favoreceu a corrupción; moitos deses centros teñen problemas legais e os novos gobernos das CCAA estudan fórmulas para rescatalos. 

Todas estas medidas non son consecuencia da crise, non son equivocacións nin decisións tomadas en contra da súa vontade: obedecen a unha estratexia deseñada polo PP (en connivencia cos grandes lobbys sanitarios) durante os anos de oposición e aplicada agora con todo rigor en busca dun obxectivo: conseguir que a saúde sexa un negocio e non un dereito dos cidadáns. Por iso, no seu último mes de mandato, o goberno de Rajoy aprobou (procurando pasar desapercibido) tres iniciativas de gran importancia na política sanitaria e que poden condicionar o futuro do sistema público. Aprobaron a desgravación fiscal para os seguros privados (unha medida moi demandada polo sector), asinaron un acordo con Farmaindustria para garantir o gasto farmacéutico ligándoo ao incremento do PIB e recorreron e paralizaron a decisión do novo goberno valenciano de devolver o dereito á atención sanitaria aos inmigrantes sen papeis. O que pretenden con estas decisións é deixar o futuro atado e ben atado -tal como fixo Franco-, para que os próximos gobernantes non teñan máis remedio que seguir o camiño trazado. Haberá que buscar fórmulas para evitar ese destino. A saúde dos nosos fillos e dos nosos netos depende diso. 

 

---

A polémica vacina da meninxite B

A meninxite é unha enfermidade infecciosa grave que, nalgúns casos, pode provocar a morte. Todos os anos hai algún caso letal. Pode ser provocada por virus ou por bacterias que, á súa vez, poden ser de varias clases, sendo as máis frecuentes as provocadas polos meningococos A, B e C. No calendario infantil está incluida a vacina contra o meningococo C, mais existe unha fonda controversia pola inclusión da vacina contra a meninxite B, que actualmente só está autorizada para uso hospitalario.

Nos últimos meses morreron tres persoas na bisbarra da Coruña -en Oleiros e Arteixo- afectadas por meninxite B. Existe unha preocupación cidadá evidente, amplificada polos medios de comunicación e mal contrarrestada polas autoridades sanitarias. Ainda que este tipo de meninxite ten unha  incidencia moi baixa en España, moitos pais están preocupados  e outros viaxan a Portugal  na procura dunha vacina que non se administra nos Centros de Saúde nin está dispoñible nas oficinas de Farmacia. Hai razóns para tanta alarma colectiva?

 

Os motivos para a preocupación sempre son razoables, sobre todo cando falamos da saúde dos nenos. Mais neste caso hai unha extraña confluencia do temor colectivo co sensacionalismo dos medios e os intereses da industria farmacéutica que, desde a sombra, alimenta a alarma social  e promove a demanda dunha solución (a vacina) que, polo que se sabe ata o momento, non é a panacea absoluta a este problema, tal como queren facer ver.

Porque a realidade é que a eficacia clínica desta vacina non se avaliou por medio de ensaios clínicos (como é de rigor) senon que foi deducida por medio de estudos de inmunoxenicidade. Un organismo independende e rigoroso como a SESPAS (Sociedad Española de Salud Pública y Administración Sanitaria) elaborou un informe no que afirma que os ensaios clínicos de seroconversión non deron resultados suficientes, porque cunha incidencia tan baixa de enfermidade, parece imposible avaliar a eficacia cos ensaios clínicos habituais. Polo tanto, a introducción desta vacina no mercado parece basearse nas boas intencións á espera de estudos de fase IV (post-comercialización). 

A vacina “experimental” Bexsero, fabricada polo poderoso laboratorio Novartis, se chega a aplicarse masivamente aos nosos nenos, sería a primeira vacina que se comercializa sen dispor de datos de eficacia clínica, coa incerteza de que poida realmente interrumpir a circulación das bacterias e manter a inmunidade de grupo. Os nosos nenos poderían servir de “cobaias” ao laboratorio, que obtería unha información moi importante sobre a eficacia e a seguridade deste produto despois da aplicación masiva na poboación infantil. Ninguen pode asegurar que non se van provocar danos e prexuicios con esta práctica, pois o perfil de seguridade da vacina está por comprobar.

É moi posible que a AEMPS (Agencia Española de Medicamentos e Productos Sanitarios) se teña precipitado dando vía libre a unha vacina cunha efectividade pouco avaliada e tamén é posible que as asociacións profesionais  que defenden o seu uso se equivoquen na súa análise pois sempre é preciso estar seguro de que a vacina é realmente eficaz e efectiva, cousa dudosa coa información actual. Dase o caso de que algunhas das sociedades profesionais que apoian abertamente a inclusión desta vacina no calendario infantil teñen, en maoir ou menor medida, conflitos de interese e vínculos estreitos coa industria farmacéutica. 

Cos datos dispoñibles na actualidade, procedentes de fontes non contaminadas, podemos concluir que a meninxite B (ainda que sexa unha doenza grave) ten unha baixa incidencia e que esta vacina carece de datos suficientes que avalen a súa eficacia e seguridade. Tamén pode ocurrir, no caso de que se aplicase masivamente, que os nosos nenos sexan utilizados para “experimentar” coa vacina e obter datos sobre a mesma ainda descoñecidos. 

Hai que defender e apoiar as vacinas “de sempre”, que teñen evitado tantas doenzas e salvado tantas vidas. Só pretendemos sinalar as zonas de sombra existentes na introducción de novas vacinas no calendario. Porque hai empresas con fortes intereses económicos, cómplices debidamente remunerados e unha Administración errática, que non é capaz de defender o ben común fronte ás presións dos poderosos lobbies patrocinados por Farmaindustria.

---

---