O dereito á educación

Nacín nunha casa sen libros. Os meus avós eran analfabetos funcionais. A escola pública foi para mín un territorio liberador, que me permitíu acceder á cultura e á formación.  Naqueles escuros anos setenta o ensino público facilitou que moitos rapaces do rural tivésemos un destino distinto ao dos pais, lonxe da estada e da emigración. Coñezo de primeira man a importancia da educación como factor de equidade e integración. 

Os poderes públicos teñen a obriga de manter e mellorar o sistema público como elemento clave do Estado de benestar. Mais non é así. Os actuais gobernantes aplican con insania as súas políticas de recortes sobre os centros públicos mentres o ensino concertado tivo un incremento dun 30% de fondos nos últimos cinco anos. Asistimos a unha radical ruptura do pacto social que potenciou a emenxencia e o desenvolvemento dos servizos públicos de cobertura universal. Hoxe vemos como, desde propio poder, están a executar o seu desmantelamento. 

 

A editorial Laiovento (dirixida polo meu amigo Francisco Pillado) editou hai pouco un libro excelente  -Educación: dereito ou mercadoría-, coordinado pola pedagoga Mariló Candedo, no que os autores fan un repaso das diferentes medidas adoptadas polos gobernos central e autonómico, que están a provocar unha auténtica contrarreforma educativa, que nos conduce a tempos pretéritos, que xa criamos superados.  Estamos diante dun cambio de modelo, afirma Mariló Candedo, que utiliza “a crise económica como coartada perfecta para colocar verdadeiras cargas de profundidade nun modelo educativo que conseguiu logros indiscutibles en termos de igualdade de oportunidades e equidade social”. 

 

A estratexia aplicada é a mesma que na sanidade: recortar, desprestixiar e privatizar. Ese é o modus operandi das políticas neocon que aplican os actuais gobernantes. As medidas adoptadas, tal como se relata no libro, seguen os ditados de organismos, como o BCE e o FMI, que posúen o control a escala internacional. Mais introducen dous elementos diferenciais: a forte presenza da Igrexa, que ve aumentados os seus privilexios, e a orientación recentralizadora, dacordo co seu modelo de Estado, que pretende reducir o papel das autonomías. 

 O ministro Wert impón con soberbia a súa lei sen propiciar acordos cos outros partidos e coa oposición frontal da comunidade educativa. O discurso oficial centra o seu foco nas deficiencias do sistema:  o fracaso escolar, o abandono precoz, a escaseza de alumnado excelente, a sobretitulación, os baixos resultados no informe PISA, a falta de competencia en linguas estranxeiras. Non se reflexiona sobre a educacion que se precisa para enfrontar os retos do século XXI, mais usan este argumentario para recortar de forma drástica os orzamentos e substraer á educación pública recursos materiais e  humanos de xeito radical. Están a executar unha auténtica contrarreforma educativa que nos devolve aos tempos da desigualdade, cando os fillos dos pobres sabían que nunca chegarían á Universidade, pois o seu destino “estaba escrito no código xenético”, tal como afirmaba Rajoy de mozo, cando se manifestaba como un entusiasta defensor da desigualdade natural dos seres humanos. 

PD: A “Alianza Social Galega” convocou mobilizacións en toda Galicia o día 27 de febreiro, para esixir o cese dos recortes e reclamar outras políticas para saír da crise, que non castiguen máis á cidadanía e os traballadores. 

Fernando Vázquez e o galego

En Praza Pública
En Galicia Confidencial

Fernando Vázquez (Castrofeito, A Coruña, 1953), o actual adestrador do Deportivo, estivo a finais de xaneiro no meu barrio de Labañou, convidado polo Colexio Calvo Sotelo (onde colaboro no adestramento do equipo xuvenil), para dar unha charla aos alumnos do centro e aos rapaces que integran as distintas categorías de fútbol base. Foi un encontro distendido e ameno e o técnico contestou, durante máis dunha hora, a todas as preguntas dos numerosos asistentes. Plantexáronlle cuestións de todo tipo, algunhas sinxelas e outras máis comprometidas, pero en todo momento deu mostra da súa habilidade para a conversa e o debate. 

Fernando vive o fútbol con auténtica paixón. Son famosas as súas carreiriñas pola banda cando o seu equipo consegue un gol. Así o vivíu sempre. Cando estudaba en Santiago, recén saído do Seminario, xogou no equipo do Negreira, na Liga da Costa, aquela competición esixente e intensa, de campos enlamados e xogadores rudos, onde destacaba como centrocampista organizador, con gran visión do xogo. Alí coincidín con él unha tempada, aínda que eu máis ben quentaba a banqueta. 

 Non fixo carreira como futbolista, a pesares do seu evidente talento, mais sí como adestrador. Comezou moi novo cando, despois de rematada a carreira, compaxinaba o seu traballo como profesor de Instituto cos adestramentos nas escolas deportivas na súa terra natal. O CD Lalín foi o primeiro equipo que adestrou como profesional, e conseguiu levalo dende rexional até a Segunda B. Así comezou, en 1986, unha longa e brillante carreira na que pasou por diversos equipos (Lalín, Racing de Ferrol, Lugo, Compostela, Oviedo, Mallorca, Betis, Las Palmas, Rayo Vallecano, Valladolid, Celta e Deportivo) e tamén actuou como seleccionador de Galicia (xunto con Arsenio Iglesias) durante varias tempadas.  Destacou como descubridor de talentos, pois foron moitos os xogadores que, co seu apoio, debutaron en Primeira División e iniciaron unha carreira exitosa no mundo do fútbol (Tristán, Joaquín, Güiza, Ruben Castro etc).

 Os cronistas sinalan de Vázquez a súa condición de estudioso do fútbol, polo que algúns o teñen alcumado como “profesor”, se cadra lembrando a súa primeira profesión. Máis as súas lecturas non se restrinxen só ao mundo do balón: é un home culto e con inquedanzas intelectuais e sociais (hai uns meses participou nun documental contra da mina de Corcoesto). Gran admirador de Sacchi e Cruyff, tamén destaca como estratega e pola súa habilidade para a motivación persoal e o reforzamento do grupo. Esas foron as súas bazas durante a súa traxectoria profesional.

En febreiro de 2013 –hai agora un ano- fíxose cargo da dirección do Deportivo, despois dunha mala racha de resultados de Oltra (outro excelente adestrador) e da penosa  espantada de Domingos Paciencia. Tiveron que pasar case 18 anos desde os seus inicios –con oito tempadas en Primeira e dúas en Segunda-, para chegar ao equipo dos seus soños. Porque Vázquez é un deportivista confeso, e nunca ocultou as súas simpatías por este equipo. O seu último traballo como adestrador foi precisamente o Celta (gran rival do Dépor), donde foi cesado en 2007, cando o equipo estaba perto do descenso. 

Despois de seis anos sen adestrar foi chamado para dirixir o Dépor co difícil obxectivo de manter o equipo en Primeira División. “Unha chamada á unha da mañán cambioume a vida”, dixo nunha entrevista. Estivo a piques de acadar a meta.  Recoperou animicamente ao equipo e soubo crear unha excelente conexión coa afección, que o acolleu como un líder. Aínda que o equipo descendeu no último momento, Riazor segue a confiar no adestrador. Fernando Vázquez, coa súa actitude honesta e o traballo incansable, reforzou a confianza  colectiva a foi quen de tecer unha rede afectiva coas bancadas semellante á que existía nos tempos de Arsenio e o Súper Dépor.  

Na charla-coloquio celebrada en Labañou amosouse afable, paciente e afectuoso. E expresouse en todo momento en galego, feito que me interesa destacar, pois a utilización do galego en todos os ámbitos, de maneira habitual, debe ser un obxectivo daqueles que amamos esta terra e a súa cultura. Neste país anómalo o que debería ser natural convírtese nun signo de distinción. Nesta cidade, tan desgaleguizada pola nefasta influencia doutro Vázquez (o ex-alcalde), a actitude de Fernando ten un enorme valor para a recuperación do idioma no mundo do fútbol e na vida cotiá. Alguns xogadores  (Ínsua, Luís…) xa seguen o seu exemplo. Saúde, mestre. 

As ameazas da sanidade pública (II)

En Galicia Hoxe
En Praza Pública
En Nueva Tribuna

A sanidade pública, elemento fundamental de cohesión social no Estado de benestar que se construíu en España nas últimas décadas, está ameazada. As actuacións da dereita gobernante están inspiradas nunha ideoloxía supermacista que xustifica a exclusión social dos máis necesitados. Tamén contempla a actividade sanitaria como un territorio propicio para desenvolver negocios privados. Desde o goberno central e as autonomías están a impulsar medidas que camiñan nesa dirección. Fagamos un breve repaso das súas máis importantes actuacións:

1.-Real Decreto Ley 16/2012. Esta lei foi denominada, con gran cinismo, como “de medidas urgentes para garantizar la sostenibilidad del Sistema Nacional de Salud y mejorar la calidad y seguridad de sus prestaciones”. O PP utilizou a maioría absoluta para aprobar esta norma -eludindo o debate parlamentar-,  que nos fai retroceder máis de tres décadas na historia. Anula a atención sanitaria  universal e recupera a figura do “asegurado”(a xente terá dereito á asistencia santaria en función da súa cotización á SS); provoca a exclusión sanitaria dos inmigrantes sen papeis e doutros colectivos da poboación;  impón copagamentos (a pensionistas e enfermos crónicos) que aplastan as xa deterioradas economías familiares; e recorta a carteira de servizos que aparece fragmentada en tres niveis (básica, complementaria e accesoria), preparando o terreo ás aseguradoras para cubrir aquelas prestacións que resulten excluídas da sanidade pública. Todos estas imposicións, que xa comezan a provocar dano na saúde da poboación, teñen dous obxectivos: conducirnos a unha sanidade dualizada (porta para ricos, porta para pobres; aseguramento privado e beneficencia) e favorecer os negocios das empresas da sanidade privada. 

2.-Hospitais PFI. Este modelo de concesión (financiamento público-privado) a empresas privadas para construir e xestionar hospitais foi impulsada na década dos noventa no Reino Unido polo Partido Conservador. Os resultados foron calamitosos para a sanidade británica. Un informe da OMS, que analizaba 15 anos desa experiencia, demostrou que estes hospitais son máis caros, teñen peor calidade asistencial e reducen a transparencia na xestión. A pesar destas evidencias o PP impulsou este modelo  en Valencia (o primeiro hospital deste tipo foi o de Alzira, con nefestos resultados) e Madrid (ambas as dúas comunidades teñen agora a sanidade en bancarrota). Este foi o gran modelo de negocio da sanidade deseñado pola dereita en convivencia con determinadas empresas nas que practican con asiduidade o exercicio da “porta xiratoria”: hai políticos que privatizan parcelas da sanidade que despois pasan a xestionar cando se retiran da actividade pública.  Mais esta estratexia de parasitación da sanidade pública está nun momento baixo: a crise económica, coa diminución de crédito bancario, e a contestación social puxeron freo temporal a estas manobras.

A movilización profesional e cidadá realizada en Madrid pola “Marea Branca” puxo en cuestión estas manobras privatizadoras e conseguiu dos tribunais de xustiza unha suspensión cautelar das externalizacións, avalada polo TSJM. O rexeitamento dos recursos presentados pola Comunidade de Madrid obrigou ao goberno rexional a suspender definitivamente o plan de privatización dos seis hospitais que tiña previsto, e provocou a dimisión do conselleiro Fernández-Lasquetty. A privatizacion dos hospitais de Castela-A Mancha, anunciada pola presidenta da comunidade, tamén está en stand by. En Galicia a construcción do hospital de Vigo, promovida con este modelo PFI, está retardada, pois a UTE non conseguiu financiación suficiente para continuar: os bancos non confían na viabilidade da obra; o presidente da Xunta, en contra do establecido no contrato (donde se especifica que “la financiación es a riesgo y ventura de la Concesionaria”) anda na procura de financiamento para que o hospital non quede no esqueleto. Pero tal como están as cousas é posible que este sexa outro Gaiás inacabado. Este pode ser o gran fracaso de Núñez Feijóo, que deixará unha pésima herdanza na dotación sanitaria do sur de Galicia. 

3.-Externalizacións e privatizacións. Cando non é doado privatizar o hospital enteiro van entregando a mans privadas aquelas áreas de actividade donde se pode extraer beneficio a costa dos orzamentos públicos. Núñez Feijóo é un experto privatizador: foi a man dereita de Romay Beccaría para a implantación das Fundacións Sanitarias (que o goberno progresista de Galicia -2005-2009- tivo que rescatar pois estaban todas en quebra), e tamén privatizou Correos (desde a dirección que ocupou de 2000 a 2003). Cando chegou ao poder na Xunta de Galicia xa avisou que era partidario de privatizar “todo lo que no sea el núcleo duro del sistema sanitario”. Entregouse no empeño desde o primeiro momento e as direccións dos centros cumplen con dilixencia os mandatos privatizadores que chegan desde Santiago. 

A historia clínica, a receita electrónica, a central de chamadas, os teléfonos de información, a alta tecnoloxía diagnóstica e terapéutica, o mantemento dos equipos, os servizos informáticos, o almacenamento e distribución de material sanitario, a investigación e a docencia: todas estas parcelas están en mans privadas. Moitos traballadores públicos quedan relegados e sen función mentres o Sergas paga a empresas externas por servizos que eles viñan realizando á perfección. Tamén é moi relevante que se entregue a empresas privadas información privilexiada dos servizos estratéxicos do sistema e dos propios pacientes. A Administración perde o control e queda como refén destas empresas que son as que controlan e utilizan os datos sensibles da sanidade.  

O dous de xaneiro foi publicado no DOUE (Diario Oficial da Unión Europea), o anuncio dun concurso para a privatización do servizo de esterilización. O contrato  ascende a 160 millóns de euros, e pode entregar a unha empresa este servizo para toda Galicia. Esta proposta resulta alarmante, e pode afectar a centos de traballadores públicos que actualmente realizan estas tarefas con absoluta garantía e calidade. Os actuais responsables desta tarefa afirman nun escrito que “esta decisión foi tomada por motivos alleos ao rigor técnico” e que non existe ningunha certeza de que se vaia mellorar a eficiencia. A Xunta pretende ceder a mans privadas un servizo tan delicado e importante para a saúde da poboación. Porque as empresas privadas teñen que conseguir beneficios ao peche do exercicio, e a seguridade pode quedar nun segundo plano. (A primeiros de xaneiro tiveron que pechar dous quirófanos no hospital de Santiago; o servizo de mantemento está subcontratado).

4.-Áreas de Xestión Clínica (AXC).  A privatización completa dos hospitais está freada como consecuencia da movilización cidadá, da actuación dos tribunais de xustiza e pola propia crise económica que dificulta a obtención de créditos por parte das empresas adxudicatarias. Pero o PP non desiste de privatizar a “bata branca”. Para eso utiliza a proposta das AXC. A xestión clínica é un concepto ben considerado na sanidade: fai referencia á necesidade de que os profesionais sanitarios asuman responsabilidade na práctica clínica e na utilización dos recursos sanitarios. Pero non require modificar a persoalidade xurídica das unidades que realicen estas tarefas nin ten nada que ver coa laboralización do persoal sanitario.  O goberno publicou no BOE, en xullo de 2013 (incrustada nunha lei sobre farmacovixiancia) unha disposición final quinta que plantexa a creación das AXC cun réxime laboral distinto ao actual. Promove a laboralización do persoal sanitario que se integre nestas unidades, coa conseguinte perda dos dereitos laborais que hoxe ten o persoal estatutario. 

A forma de lexislar, con ocultación e engano, fai suspeitar das intencións do PP. Estas AXC serían como “reinos de taifas” con autonomía na súa xestión, capacidade para contratar persoal e con reparto de beneficios entre os seus xestores;  podería dar entrada a empresas privadas e chegar á fragmentación dos centros coa creación de microempresas dentro dos hospitais, financiadas con fondos públicos máis reguladas polo dereito privado. En Galicia tamén se aprobou no Parlamento unha proposta do PP para a creación de AXC, que afirma garantir o carácter público destas unidades. Mais os xuristas están dacordo: unha lei estatal prevalece sobre unha autonómica. E a vontade política da Conselleira está ben clara: ten afirmado en público que o actual sistema sanitario non sirve, que cómpre cambiar o sistema retributivo dos profesionais e que “no queda otra que aplicar fórmulas de colaboración público-privada”. (Acaba de renovar o concerto particular con Povisa -a súa antigua empresa-: o Sergas pagará más de 750 millóns nos próximos 10 anos). Neste momento os directivos do Sergas tratan de impulsar proxectos de AXC nos hospitais galegos e nalgún centro de saúde; teñen serios problemas para superar os recelos dos profesionais.  Mais semella que outros proxectos poden estar xa nunha segunda etapa. A finais de 2013 falouse do interese dunha empresa multinacional de tecnoloxía médica para facerse co control da Unidade do Corazón do hospital de A Coruña, dirixida ata o momento polo doutor Castro Beiras, que está perto da xubilación. Él mesmo desminteu esta posibilidade. Sexa ou non certa esta proposta o certo é que marca o camiño a seguir no resto dos centros sanitarios, se os profesionais non perciben a ameaza e se opoñen como firmeza a esta proposta que pode representar, a curto prazo, a destrucción desde dentro do sistema sanitario público. 

As ameazas da sanidade pública

En Galicia Confidencial
En Praza Pública

A dereita gobernante está a impoñer medidas radicais  na sanidade pública –desde  o goberno central e as autonomías-, que teñen un severo impacto nos servizos e representan unha hipoteca grave para o futuro. Aínda que recoñecen o elevado nivel de calidade do noso Sistema Nacional de Saúde (SNS), nos seus laboratorios de ideas inventaron un argumentario simple e falaz que repiten como unha salmodia: o sistema actual é insustentable e cómpre “modernizar” a xestión para mellorar a eficiencia. Pretenden, con estes argumentos, xustificar a introducción de cambios profundos (externalizacións/privatizacións) que serían necesarios para garantir a continuidade do SNS. Mais non é así: o que presentan como oportunidades de mellora son, en realidade, ameazas severas para o sistema que está sendo parasitado e destruído desde dentro.

Con esas xustificacións mendaces, e no escenario da prolongada crise económica que utilizan como excusa, comezaron a impoñer o seu ideario e a favorecer certos negocios a costa dos orzamentos públicos. Fixeron severos recortes orzamentarios (152 euros menos por habitante e ano no conxunto das autonomías, de 2010 a 2013) e reduciron drásticamente o persoal (taxa de reposición do 10%, 25.500 traballadores menos de xaneiro de 2012 a xullo de 2013 no SNS). Mentres tanto entregaron a mans privadas parcelas cada vez máis grandes dos centros públicos  e, ante o imparable aumento das listas de espera, realizan derivacións masivas aos hospitais privados que experimentaron un notable incremento do seu negocio. En Galicia, o PP aprobou  en solitario, en decembro de 2013, unha “Lei de Garantías de Prestacións Sanitarias” que establece uns tempos de espera imposibles de cumprir. Pero da igual, porque a finalidade non é preservar os dereitos dos cidadáns: o obxectivo real é garantir o negocio dos centros privados que reciben cada vez máis derivacións, agora avaladas por lei. 

A sanidade pública vive momentos críticos. A súa continuidade está seriamente ameazada, agora sí, polas actuacións políticas dos actuais gobernantes. Algunhas das decisións impostas desde o poder van ser moi difíciles de revertir cando se provoque un cambio político. Mais cómpre actuar con determinación e sen demora porque a actividade dos “térmites” continúa, provocando a erosión do sistema desde dentro. Basean as súas decisións en principios ideolóxicos que persiguen a restauración dunha sanidade dual (beneficencia para os pobres e aseguramento privado para os ricos). Con esa orientación o goberno central impuxo o Real Decreto Ley 16/2012, que nos devolve a un tempo anterior á Ley General de Sanidad (1982), que garantía o dereito universal á asistencia sanitaria. Tamén hai un impulso poderoso para a creación de espazos de negocio a expensas do diñeiro público adicado á sanidade (30-40% dos orzamentos autonómicos). Para conseguir este obxectivo utilizan diversos camiños, desde a promoción de hospitais co modelo PFI (financiamento público-privado) ata as numerosas privatizacións e externalizacións que parasitan os orzamentos sanitarios, ou a proposta das Áreas de Xestión Clínica (AXC), un mecanismo deseñado para a privatización do núcleo duro da sanidade: a “bata branca”. Nunha próxima entrega falaremos destas manobras máis polo miúdo.