Galicia, un exemplo do malo e do bo para a Sanidade pública

Nueva Tribuna

Prólogo do libro “A comercialización da saúde”, editado por Laiovento (2016)

Marciano Sánchez-Bayle

Desde hai anos Galicia e Valencia convertéronse no banco de probas das políticas neoliberais do PP, que introduciron nestas Comunidades Autónomas (CCAA) as principais novidades na privatización dos servizos sanitarios que máis tarde tentaron estender ao resto do Estado.

O primeiro paso foi a constitución da Fundación do Hospital de Verín en 1995, cando Romay Beccaría era o conselleiro de Sanidade e Núñez Feijoo a súa man dereita, pois ocupaba a secretaría xeral da Consellería. Este modelo estendérono a outros tres hospitais comarcais de Galicia en breve tempo e o propio Romay tentou estendelo ao resto do Estado cando foi nomeado Ministro de Sanidade en 1996. Implantaron o modelo das fundacións sanitarias en Baleares, Madrid e A Rioxa, onde aínda perviven. Outro paso importante no camiño privatizador foi a creación de Medtec, en 1996, constituída como unha sociedade anónima de capital público que pretendía xestionar con criterios mercantís a alta tecnoloxía da CCAA. Posteriormente (2008) foi reconvertida: pasou a chamarse Galaria e ampliou os seus cometidos ao asumir tamén funcións de consultora técnica, provisión de equipamentos de alta tecnoloxía e apoio loxístico. 

Desde entonces ampliaron de forma notable a política privatizadora, chegando a abarcar practicamente todos os aspectos que teñen algunha relación coa atención sanitaria: provisión, xestión, planificación, tecnoloxía, formación, informática, etc. Non vou detallar todos estes aspectos que están reflectidos nas páxinas do libro “A comercialización da saúde”.

Todo este impulso privatizador ven rematar co esperpento do novo hospital de Vigo que, se vale de algo, sirve de exemplo práctico dos desastrosos resultados da política privatizadora, que provoca máis custes, máis demoras, unhas instalacións lamentables e un desastre asistencial.

Comecei por relatar o realmente malo no que se refire á Sanidade pública en Galicia. Pero creo que o bo é moito máis destacable porque en Galicia tense fraguado un amplísimo movemento social e profesional en defensa da Sanidade pública e contra das privatizacións que ten amosado unha grande capacidade mobilizadora con éxitos moi notables.

Coido que paga a pena deterse a examinar o que se ten feito. En primeiro lugar logrouse articular unha alianza permanente de organizacións sociais, profesionais, sindicais, políticas, concellos, etc., dunha composición variable en cada sitio concreto, en torno á defensa da Sanidade. As plataformas en defensa da Sanidade Pública estiveron inicialmente focalizadas en problemas moi concretos (loita contra das fundacións e Medtec), mais posteriormente estendéronse por toda Galicia e tomaron o nome de SOS Sanidade Pública, que acolle a máis de vinte plataformas que cobren todo o territorio de que son un exemplo de como é posible articular un acordo de maioría social, sen sectarismos, respectando a pluralidade das organizacións políticas, sociais e sindicais arredor de cuestións concretas e que son fundamentais para a vida social.

A segunda cuestión que me interesa destacar ten que ver co traballo de fondo, a elaboración de análises en profundidade da situación sanitaria e de propostas concretas para afrontar os problemas da sanidade. Podemos citar o traballo “Revisan 2000: Informe acerca dos recursos sanitarios da Área de Vigo”, a proposta presentada pola plataforma de Vigo e a Asociación Galega para a Defensa da Sanidade Pública (AGDSP) respecto ao novo hospital de Vigo, elaborada xa no ano 2001 e que, por desgraza, foi desatendida pola Xunta de Núñez Feijoo cos perversos resultados que hoxe coñecemos. 

Neste aspecto tamén convén resaltar as publicacións científicas analizando a situación que están recollidas en Salud 2000, en Cadernos de Atención Primaria e que mesmo tiveron repercusión internacional como na publicación no Journal of Public Health Policy en 2001. A AGDSP fixo as únicas avaliacións independentes realizadas sobre o funcionamento das fundacións (publicadas por Gaceta Sanitaria ou Fundación Alternativas). Tamén podemos destacar a publicación de varios libros como “A saúde como negocio” (2012) que tivo continuidade en castelán  con “La salud como negocio” (2014) e agora segue con “A comercialización da saúde” (2016). Tamén podemos destacar a participación de autores galegos noutros libros como “La contrarreforma sanitaria” e “La Sanidad no se vende”. En fin, que o labor de divulgación, de análises e de propostas viñeron da man co labor organizativo e de mobilización social e profesional.

En terceiro lugar quero destacar a gran capacidade mobilizadora en defensa da Sanidade pública demostrada polas plataformas. Desgraciadamente este aspecto non se ve reflectido nos medios de comunicación de fóra de Galicia. A última gran demostración de forza foi a masiva manifestación celebrada en Vigo o tres de setembro de 2015 na que decenas de miles de persoas expresaron o rexeitamento unánime da política privatizadora e cómplice (coas tramas das construtoras e financeiras) levada a cabo pola Xunta de Galicia. Pero non foi esta sola: nos últimos vintecinco anos téñense realizado decenas de mobilizacións por toda Galicia, demostrando unha enorme perseveranza e unha gran capacidade para administrar os tempos, o que é un elemento importante da razón do seu éxito.

Unha cuarta cuestión que me interesa resaltar é a capacidade de traballo demostrada e a habilidade para utilizar todos os medios posibles neste labor de concienciación e mobilización. Podemos citar como exemplo a tramitación de iniciativas lexislativas populares ou a presentación dun recurso ante a Unión Europea sobre as irregularidades na concesión do novo hospital de Vigo.

Quero facer unha lectura positiva do acontecido nas últimas décadas. Por iso deixo constancia de que todo este labor ten dado algúns froitos, ademais de ter logrado que cidadáns e profesionais apoien de maneira maioritaria a Sanidade pública e rexeiten as privatizacións. Tamén conseguimos que as fundacións sanitarias fosen rescatadas e reintegradas á rede do Sergas, e logramos paralizar, polo momento, a implantación das Unidades de Xestión Clínica (UXC) nos hospitais públicos. Houbo outros moitos logros de rango menor que, de todos xeitos, son moi importantes pois representan melloras concretas non funcionamento dos servizos sanitarios. 


Pero o importante é reverter esta tendencia e blindar o sistema sanitario público como un servizo esencial para a cidadanía. Para iso é imprescindible cambiar o goberno, expulsando aos que son os responsables do seu deterioro e privatización. Os cidadáns galegos teñen unha oportunidade nos próximos meses, na convocatoria electoral que se vai celebrar. Pero non debemos conformarnos con iso, pois é precisa unha constante labor de concienciación e presión da cidadanía e dos profesionais para garantir unha aposta efectiva dos gobernos a favor da Sanidade Pública.

Este libro analiza con detalle a situación a que se chegou co desastre do novo hospital de Vigo e sitúa este relato no contexto galego, estatal e internacional. Os seus autores son persoas con gran compromiso social e recoñecidos coñecementos e experiencia sobre o tema. Tamén aportan e propoñen alternativas para dar saída á problemática creada con este proxecto cheo de irregularidades. É un libro excelente que nos incita a todos a seguir loitando e traballando polo dereito á saúde e para que os intereses do 99% da poboación prevalezan sobre os das multinacionais, dos especuladores financeiros e das numerosas tramas que queren facer negocio e lucrarse de forma indecente a expensas dos orzamentos públicos e mesmo poñendo en risco a continuidade do actual sistema sanitario. A súa lectura e as recomendacións que recolle poden ser proveitosas para a nosa saúde e a de todos, mais tamén para a saúde democrática da sociedade na que vivimos.

Marciano Sánchez-Bayle, pediatra e fundador da “Federacion de Asociaciones para la Defensa de la Sanidad Pública” (FADSP).

Madrid, marzo de 2016.

Pablo Vaamonde, Hixinio Beiras, Marciano Sánchez-Bayle, Manuel Martín

O TTIP: outra ameaza para a Sanidade Pública

Entrevista (II):
Marciano Sánchez-Bayle: fundador da Asociación para a Defensa da Sanidade Pública

A Marea Branca, un exemplo a seguir

-En Madrid, ante as propostas privatizadoras do Partido Popular, produciuse un movemento profesional e cidadán, a Marea Branca, que logrou frear estas propostas. Na súa opinión: Cales foron os elementos principais para que se producise esta potente movilización? Que ensinanza se pode  sacar desta experiencia para aplicar noutros lugares?

Contar brevemente un proceso de varios anos e de tanta diversidade como a Marea Branca é complicado, pero intentando resumir moito direi que as movilizacións xurdiron como resposta ao chamado “Plan de sustentabilidade” que a Comunidade de Madrid intentou impoñer en novembro de 2012. O rexeitamento masivo viuse facilitado porque abordaba case todo o sistema sanitario, porque os profesionais xa estaban moi castigados polos recortes e porque intentaron impoñelo sen ningún tipo de diálogo e no medio de continuas descalificacións (de feito Lasquetty e Gonzalez foron uns dos principais instigadores da contestación). O PP en Madrid, que xa levaba 11 anos privatizando de xeito progresivo, paso a paso, con moi pouca resposta, sobrevalorou a súa capacidade e pensou que estabamos derrotados e quixo impoñer un golpe definitivo á Sanidade Pública, e foron a súa prepotencia e a súa intransixencia as que favoreceron o rexeitamento case unánime de profesionais e cidadanía.

Realmente case todas as experiencias teñen peculiaridades moi concretas que son difíciles de xeneralizar; por exemplo, en Madrid o intento de converter o Hospital da Princesa nun xeriátrico foi o detonante das movilizacións, pero contando con esas limitacións habería que sinalar algúns aspectos craves que poderiamos esquematizarse así:

Un: a unidade é fundamental, pero respectando a diversidade porque hai que conxugar os intereses e as diferenzas de moitas entidades e organizacións. Dous: a participación de profesionais e poboación é un binomio imprescindible para o éxito. Tres: as movilizacións teñen que ser inclusivas permitindo a participación de todos na medida do seu compromiso. Catro: o exceso de protagonismo é malo para a saúde das movilizacións, hai que evitar os hiperliderazgos excluíntes. Cinco: deben abarcarse todas as frontes de loita: legais, mediáticos, manifestacións, encerros, folgas, etc. Seis: a persistencia e a paciencia son as palancas principais para o éxito, unha das estratexias máis probables dos privatizadores será o intentar o cansazo e a desilusión para desactivar as movilizacións. E sete: a organización é clave para o mantemento das loitas e para poder continualas nos momentos de refluxo que, como sucede con todas as mareas, son inevitables.

Outra cuestión que habería que sinalar é que as movilizacións de Madrid tiveron unha gran visibilidade polo lugar en que sucedían e a presenza na cidade de importantes medios de comunicación , pero convén non esquecer que grandes movilizacións de características moi parecidas producíronse noutros puntos da xeografía: por suposto en Galicia, onde teñen unha importancia e unha continuidade moi relevante, Salamanca, Cuenca, Cartaxena, Segovia, Alcañiz, Villarrobledo, Almansa, etc.

-Despois das pasadas eleccións o goberno da Comunidade de Madrid segue en mans do Partido Popular. Considera que a batalla contra a privatización xa está gañada ou aínda hai risco de que volvan á carga cos seus proxectos privatizadores?

Houbo xa un acordo entre o PP e Cidadáns para non privatizar máis centros sanitarios. De todas as maneiras hai que ser conscientes de que a partir da dimisión de Lasquetty a privatización directa dos centros sanitarios foi cambiada por unha estratexia de privatización silenciosa baseada en tres eixos: as derivacións sistemáticas cara aos centros privados de probas diagnósticas, consultas de especialistas e intervencións cirúrxicas, complementada coa infrautilización dos recursos dos centros públicos, e co intento de impoñer outros sistemas de privatización e fragmentación da rede sanitaria pública (unidades de xestión clínica), e que este compromiso non parece alcanzar estoutras políticas igualmente agresivas contra a Sanidade Pública. Ou sexa que debemos ser conscientes de que a política privatizadora continuará por outras vías probablemente menos visibles, polo que teremos que continuar as movilizacións para evitalo.

O TTIP: outra ameaza para a Sanidade Pública

-O tratado de libre comercio que está negociando a UE cos EEUU, con bastantes segredo: Pode representar unha ameaza máis para a Sanidade Pública do noso país? En que se concreta esta ameaza?

As ameazas máis importantes para a Sanidade Pública contidas no Tratado son:

Un. Os gobernos non poderán recuperar os servizos externalizados ou privatizados, aínda que sexan un desastre e os seus gastos exorbitantes (como os hospitais PFI de Madrid ou de Vigo, que multiplican por sete o seu custo real).

Dous. As empresas poderán garantir e protexer os seus investimentos cun arbitraxe Inversionista - Estado, que outorga ás corporacións o dereito de demandar a un goberno que tome decisións que danen as súas ganancias, á marxe dos tribunais nacionais de xustiza. Como consecuencia os gobernos europeos que adopten medidas lexislativas que reduzan as expectativas de ganancias a unha empresa enfrontaranse a reclamacións por "expropiación" ao asimilalas a unha incautación ilegal da propiedade privada polo goberno.

Tres. A concesión de indemnizacións en primeira instancia para a arbitraxe dos investimentos das empresas nos sistemas sanitarios públicos supoñerá unha seria ameaza para a capacidade dos gobernos de intervir na defensa do interese público con (de) políticas que protexan intereses sociais como: Fixar prezos para os produtos farmacéuticos e para a promoción de medicamentos xenéricos que garantan o acceso aos mesmos a todos os sectores sociais; control e avaliación de tecnoloxías que se vaian a incorporar ao sistema sanitario público atendendo a criterios de racionalidade e sustentabilidade; medidas de protección da saúde pública como o control do tabaco ou da seguridade e calidade dos alimentos

Finalmente, un dos principais obxectivos do tratado é conseguir a privatización dos servizos sanitarios, que son vistos polos inversores privados e pola industria farmacéutica de tecnoloxías sanitarias como unha enorme lista de compras. Neste sentido a Comisión de Comercio da Unión Europea acordou en 2010 presionar para chegar a un acordo comercial que harmonizase a regulación do sector público europeo co norteamericano que debía incluír a asistencia sanitaria dada a súa importancia económica, polo que debería privatizarse como nos Estados Unidos.

-Algunhas das persoas que máis se significaron na defensa do noso sistema sanitario están chegando, ou chegaron xa, á idade da xubilación: Hai recambio xeneracional? Considera que os profesionais máis novos estan a  implicarse para continuar esta tarefa?

A nosa xeración comezou a súa experiencia nas movilizacións da Universidade contra o franquismo e logo nas movilizacións dos MIR na época da Transición. Tratábase dun colectivo cunha gran experiencia de loita e cunha ideoloxía solidaria e unha práctica sanitaria cun compromiso social moi potente que volveu rebrotar nestes últimos conflitos. A xente máis nova ha ter unha experiencia persoal e profesional moi distinta e viviu durante moito tempo un sistema sanitario público en expansión e só de xeito máis recente a tremenda política de recortes, pero é evidente que tamén se mobilizou de xeito moi activo e ás veces moi imaxinativo, dando cabida a outros instrumentos de traballo (redes sociais, etc). Se cadra aínda non entenden como nós a importancia da organización para poder continuar o traballo pola Sanidade Pública, pero os conflitos recentes faranlles comprendelo. Eu creo que esa substitución producirase e a nosa tarefa é seguir traballando ata que chegue a substitución. 

(Entrevista publicada na revista Tempos Novos, nº 218, xullo-2015)

Pablo Vaamonde, Hixinio Beiras, Marciano Sánchez-Bayle, Manuel Martín. Foto de Luís Míguez

A saúde como mercadoría

Nueva Tribuna

Antes de ocupar o poder no goberno central o Partido Popular xa viña realizando privatizacións nas CCAA onde gobernaba. Entregaron hospitais públicos a mans privadas (modelo PFI) e realizaron unha masiva externalización de servizos e áreas de actividade sanitaria. Desde que tomaron o poder no goberno central realizaron drásticos recortes. Aos poucos meses o goberno de Rajoy aprobou un recorte de 10.000 millóns en sanidade e educación, con ausencia de debate previo, no que se considerou, naquel momento, o maior recorte de servizos sociais da democracia. 

A partida dos orzamentos destinada ao Ministerio de Sanidade leva varios anos descendendo. Estas drásticas medidas provocaron efectos moi nocivos no funcionamento dos servizos públicos . Esa é a estratexia: degradar e desprestigiar os servizos públicos para favorecer negocios a expensas do diñeiro de todos. Explícao moi ben o profesor Navarro no libro La salud como negocio. Trátase de agrandar o sector privado a costa de reducir o sector público: “Iso é o que están realizando masivamente en España, respondendo aos intereses do capital financeiro que, aliado co complexo sanitario industrial, está destruíndo a Sanidade pública; a evidencia existente é robusta e abafadora”. Vicenç Navarro cita o caso dos EEUU que ten un sistema de aseguramiento privado, enormemente custoso e ineficiente e sumamente impopular. “Ese é o resultado de poñer como motor do sistema sanitario o afán de lucro: entra directamente en conflito coas necesidades da cidadanía”. 

Desde o propio poder político están realizando unha expropiación de dereitos consolidados, o que representa un grave retroceso histórico. Un ministro de finanzas portugués respondeulle secamente a un opositor que propugnaba alternativas ás súas políticas de austeridade: “¡Non hai diñeiro! Cal das tres palabras é a que non entende?”. Con esta arrogancia pretenden reducir a un tema económico o que en realidade é unha cuestión política e rexeitan calquera procura de alternativas ás políticas de austeridade. Vulneran tamén o principio de “prohibición do retroceso social” que debería obrigar ao poder político a adoptar as medidas necesarias para soster e garantir os dereitos sociais xa materializados. Así o recordaba o fiscal superior de Galicia, Carlos Varela, nun discurso recente.

Desde o propio poder político, ao amparo da crise, están impoñendo medidas (en sanidade, na educación, no mundo laboral, no exercicio das liberdades) que nos conducen a un tempo preconstitucional. A saúde deixa de ser un dereito e convértena nunha mercadoría. Por si todo isto fose pouco, sabemos que a UE está negociando con EEUU, con todo secreto, un Tratado de libre comercio (TTIP), que, de ser aprobado representaría un perigo serio para os servizos públicos xa que pretende favorecer novos mercados abrindo o sector dos servizos públicos ás empresas transnacionales, o que provocaría unha ola de privatizaciones en sectores como a sanidade e a educación. Trátase dos mercados apoderándose do mundo, os voitres que planean e pretenden quedarse con todo. E teñen cómplices na política, que lles facilitan a tarefa.

“La salud como negocio”, libro de combate

Javier Peteiro Cartelle.  Doctor en Medicina.  Xefe de sección de bioquímica do CHUAC.

Autor do ensaio “El autoritarismo científico” (Miguel Gómez Ediciones, 2010).

(Texto leído na presentación do libro “La salud como negocio” na Coruña. 26-Novembro-2014).

Dr. Javier Peteiro Cartelle

La bondad o maldad de una idea es observable en sus consecuencias, pero unas son más aparentes que otras. Este libro nos muestra los efectos de una idea inhumana, la del modelo ultraliberal, en el sistema sanitario público. El título ya indica lo esencial de su tesis: la salud de muchos se ha convertido en negocio para no pocos.

El trabajo realizado es tan difícil como importante, pues ilumina algo con la luz de abundante información concreta y contrastable. El contexto lo describe muy bien en el prólogo el profesor Beiras, destacando que la financiarización del capital disocia la especulación de la producción y distribución de bienes y servicios en la economía real. También nos dice que, cuando ese modelo, de economía de casino, entra en crisis, el capital reacciona contra los salarios de los trabajadores y reclama para la inversión privada los espacios ocupados por el sector público, siendo todo ello facilitado a su vez por la pérdida de soberanía real del estado – nación frente a los gigantes transnacionales.

Estamos ante un modelo en el que todo vale ante el dios dinero. Las abundantes noticias sobre tanta corrupción en nuestro país desvelan algo malo, lo ilegal, pero quizá su peor efecto sea que cubren a la vez algo que también es perverso y que es lo legal actual. Y es que, como es sabido, lo legal y lo ético no van necesariamente unidos. Es ahora cuando sabemos de los beneficios de que legalmente disponen nuestros supuestos representantes en claro contraste con otras situaciones recientes imposibles de comprender. Se nos está haciendo daño. A unos más, a unos menos. Hay imágenes crudas al respecto, hay datos de instituciones benéficas que hablan de hambre. Al lado de nuevos ricos horteras, muchos de ellos ladrones, crece la masa social del precariado y la cantidad de gente que desciende a la miseria. 

 

Pero desde esa impresión podemos hacer muchos discursos insustanciales. Nada peor que lo superficial. Conocer la realidad implica describir, analizar, sus distintos sectores, en profundidad. Y uno de esos sectores, cuya importancia no es cuestionable, es la salud. En ese ámbito, como en otros muchos, pareciera que fuerzas oscuras nos atacan; los mercados, se dice. Pero no hay tales oscuridades. Son personas concretas con nombres y apellidos, son firmas respetables quienes lesionan nuestros derechos. Y uno de esos derechos, el de una asistencia sanitaria pública decente, es consustancial al hecho de ser ciudadanos. Por lo que un ataque a un derecho básico supone incluso algo más, implica, si cabe, una desposesión en el plano ontológico, por el que dejamos de ser ciudadanos para ser asegurados, súbditos, recursos humanos o elementos peligrosos. Como ciudadanos que no nos negamos a serlo somos políticos. Muchos de quienes se definen como tales desconocen que ya Aristóteles nos definió así, como animales políticos y por eso también se nos niega ese modo de ser en el mundo. Basta con recordar cómo es habitual que se descalifiquen las manifestaciones en las calles o huelgas diciendo que tienen tinte político. Pues claro. El hecho mismo de estar hoy aquí es político.  

Concretemos un poco más sobre este magnífico texto. Este libro analiza los efectos de un modelo cruel en la salud mostrando cómo el criterio mercantil, el afán de negocio, no conoce límite alguno. No es fácil mostrarlo. Por una parte, supone mucho trabajo. Por otra, valentía, algo que escasea en nuestros tiempos. En la Introducción, el profesor Vicenç Navarro dice muy acertadamente que el libro “es una mina de información”. También indica que estamos ante un texto “escrito de una manera amena, fácil de leer y comprender”. Considero esto un tanto discutible. Efectivamente, es de fácil y amena lectura desde el plano intelectual, pero esa misma lectura se ve dificultada porque lo que revela conmueve, irrita, indigna y es que, a pesar de ver telediarios y leer periódicos, se hace difícil asumir que el afán de lucro sea tan burdamente  insensible a la muerte que provoca.

Es un libro valiente. Se ataca al sistema desde dentro, desde el conocimiento que esa inclusión confiere. No todo el mundo es capaz y es que se asume por mucha gente que estas cosas no deben hacerse, que para qué, que nadie va a arreglar el mundo, etc., etc. Hay una expresión preciosa de Beiras en su prólogo. Dice que “contra ellos es preciso que los ciudadanos desencadenemos un huracán de ideas, de rebelión cívica y de ofensiva política realmente democrática.” Suena bien, tanto que parece utópico, pero no lo es. No debiera confundirse nunca el ideal con la utopía. El ideal alumbra esperanzas y despliega decisiones. El ideal es necesario mientras que la utopía acaba siendo siempre distopía, algo que alcanza a esa perspectiva ingenua de la bondad de un progreso científico imparable. Este libro se encuadra en el ideal necesario pero tomando pie en lo real para transformarlo. Tan es así, tan realista es en su confección, que el propio Pablo lo califica de “libro de combate”. Ya lo había publicado en gallego en 2012. En sólo dos años, la realidad ha superado las predicciones más negativas haciendo necesario un libro de mayor difusión y contenido como es el que hoy presentamos.

Tratar de resumir este trabajo equivaldría a mutilarlo, por lo que me abstendré de ello. O se lee o no, pero no es posible decir tanto necesario en menos espacio. Este libro es, pues, de combate, de combate defensivo se entiende, porque nunca hubiera surgido si no se hubiera producido ese ataque inhumano desde quienes deben estar al servicio de la ciudadanía y han optado por convertirse en vampiros de ella. Es descriptivo fundamentalmente, a la vez que explica lo que describe. Pero también es sugerente, porque el material proporcionado suscita la reflexión  que precede a la acción precisa. No basta con victimismos. Al contrario, hay que estudiar por qué hemos llegado a esta situación y cómo salir de ella. La tarea por hacer es muy vasta y precisa de muchos.

Una de las grandes armas del poder, de ese monstruo económico que destroza hombres, animales y plantas, que acaba con todo lo bello y lo bueno, que no tiene límites, reside en la enajenación del sujeto a la que traté de aludir anteriormente, se basa en hacer del sujeto objeto, en reificarlo. Pasada la época del tráfico de esclavos, hoy es la tecnociencia la que sostiene la nueva esclavitud. La ciencia, como Jano, tiene una doble faz. No se trata de poner en cuestión su indiscutible bondad, pero sólo desde la inocencia pueril puede ignorarse el mal que permite, un mal facilitado por la simbiosis entre la tecnociencia y el mercado.

Pablo Vaamonde, Manuel Martín, MªJosé Rubio, Javier Peteiro

La enajenación tiene mucho que ver con la incomunicación. Sabemos de la paradoja existente. Podemos comunicarnos por Skype a la velocidad de la luz con una persona que viva en cualquier punto del planeta. Tenemos smartphones que nos dan acceso a toda la información que precisemos. Las redes sociales incrementan de día en día a un ritmo vertiginoso el número de miembros. Pero, a pesar de toda esa supuesta comunicación, estamos más solos que nunca. El individualismo es atroz y parece impedir una acción colectiva que ha de ser retomada con vigor, mejorando las estructuras ya existentes, sean sindicales, profesionales, de foros de debate, del tipo que sean siempre que defiendan la democracia. Hay un elemento relacionado con esa desposesión pretendida de nuestro ser de ciudadanos, de políticos y es la educación. Poéticamente habita el hombre, decía Hölderlin. No parece que esa posibilidad esté facilitada por una pseudoeducación acomodaticia y utilitarista que persigue la aparición de técnicos flexibles y obedientes en tanto no sean sustituibles por robots.

 

Es fácil embelesarse ante lo que la tecnología  nos ofrece y la Medicina ha sucumbido en buena medida a la fascinación de la técnica y a la tentación de reconocerse como ciencia. De ese modo, en vez de médicos estamos pasando a tener científicos de la Medicina, que no es precisamente lo mismo. Desde la pretendida perspectiva científica surge un higienismo religioso que confunde enfermedad con pecado y que medicaliza lo normal; porque lo normal ya no lo es si excede a la norma, sea ésta estadística o epidemiológica . Esa Medicina triste, industrializable, confunde la norma de la fábrica de cosas con la norma biológica a la que debemos someternos; dicho de otro modo, nos hace candidatos a ser certificables nos ISOfica. Curioso el término ISO que sin pretenderlo hace evocar el griego “isos”. Pasamos a ser cosas como agregados moleculares explicables desde la lamentable metáfora informática genética.

Dr. Javier Peteiro Cartelle

Todos, cada uno, tenemos un desafío ético. A veces, basta con decir sí o no cuando hay que hacerlo, simplemente. Y, en lo concerniente al sistema sanitario público hemos de tener en cuenta algo. No sólo es atacado por las grandes firmas, por tiburones mercantiles o por los expertos en puertas giratorias. Existen muchas complicidades activas y pasivas en este mercadeo de salud. Si hay médicos que salvan vidas y que mantienen la dignidad del sistema público formando equipo con todos los demás estamentos (hemos visto la importancia de las limpiadoras con ocasión del ébola), también hay muchos médicos que, desde puestos directivos participan del desmantelamiento que pretenden de ese sistema. Además de las que irónicamente llama Pablo “vidas ejemplares”, hay mucho cómplice mediocre embarcado en beneficiar a los grandes por un miserable plato de lentejas en forma de dirección o subdirección de algo, desde la que ser servil y tirano a la vez.

Y es que la Medicina ya no está en manos de médicos, sino de gestores mediocres, de firmas diagnósticas, terapéuticas (el caso de sofosbuvir para la hepatitis C es un buen ejemplo) e informáticas. Hace un tiempo algunos médicos de atención primaria plantearon objeción de conciencia ante las consecuencias del abominable Real Decreto 16/2012. Pero… ¿serviría de algo? En absoluto, porque un paciente es ya un número, pero no el que tiene su cama o su historia en papel; es un número informático. Si no hay ese número, no hay análisis, no hay radiografías, no hay nada; en síntesis, no hay paciente. Curiosamente no hay paciente sin número pero sí que hay número sin paciente porque lo que le importa al mercado del paciente no es él como tal sino toda la información que supone su número de historia. Podría decirse que las historias, como los genes, ya no son nuestros. Los enfoques Big Data facilitan ya que incluso se pueda hacer negocio con los que son moribundos o muertos, porque a un muerto también se le puede extraer información; no la clásica de una necropsia, sino la utilizable para estudios de mercado.

Pacientes y personal sanitario estamos informatizados, vigilados, siendo sospechoso cualquier atisbo de crítica. Sometidos a vigilancia y embobados en una competitividad enmarcada en la estúpida frase tantas veces oída de labios de nuestros ilustres gestores de que “hay que saber venderse”. Una frase habitual y que ignora que hay una palabra para ello en el diccionario.

Finalizo con una frase incluida en la introducción que hace el profesor Navarro. Dice que la medicina privada parasita los servicios públicos. Es una gran verdad. Por un lado, se nutre de sus médicos, pues los especialistas lo son en España en la inmensa mayoría de casos gracias al sistema MIR. Por otro, la reticencia mostrada siempre a la exclusividad en el sistema público ha favorecido la extraña relación entre el sector público y privado, por la que vemos a ilustres médicos que trabajan en varios hospitales (o simplemente pasan por ellos) a la vez que muchos más compañeros tienen contratos basura o sencillamente emigran. 

Pues bien, mostrar “La salud como negocio”, título de este brillante libro, es un magnífico acicate para que muchos digamos que hasta aquí hemos llegado.

A mercantilización da Sanidade

Introdución do libro “La salud como negocio” (II)

Vicenç Navarro

Catedrático de Políticas Públicas, Universidade Pompeu Fabra, e Profesor de Public Policy, Johns Hopkins University

Detrás dos recortes do gasto sanitario hai outro obxectivo principal: o de agrandar o sector privado a costa de reducir o sector público, outro tema central no libro “La salud como negocio”. Isto é o que está ocorrendo masivamente en España, respondendo aos intereses do mesmo capital financeiro que, aliado co complexo sanitario industrial, está destruíndo a Sanidade pública. A evidencia existente, e amplamente documentada neste libro, é robusta e abafadora.

Esta estratexia privatizadora responde a un dogma, o dogma neoliberal (promovido por un gran número de medios de información e persuasión altamente influenciados, cando non controlados, polos intereses financeiros da banca), que se reproduce a base de fe, e non de evidencia. En realidade, cada un dos seus postulados pode ser facilmente destruído pola evidencia científica existente, mostrada neste volume. Deles, o máis visible é o da suposta maior eficiencia do sector privado sobre o sector público. O libro documenta a falsidade deste suposto. En realidade, os entusiastas da privatización deberían visitar e coñecer mellor o sistema sanitario máis privado que existe hoxe aos dous lados do Atlántico norte, é dicir, o de EE.UU. Naquel país, hai case un consenso de que o sistema sanitario é, ademais do máis caro do mundo, o máis ineficiente, onde o número de intervencións cirúrxicas innecesarias, por exemplo, é o máis alto do mundo desenvolvido. Pero ademais de ser enormemente custoso e ineficiente é sumamente impopular. EE.UU. é o país onde a porcentaxe de insatisfacción do cidadán co sistema sanitario é maior. E como consecuencia do enorme poder que as compañías que se benefician máis do sistema privado (como son as compañías de seguros) teñen sobre o Congreso de EEUU, ningunha reforma pode levarse a cabo.

Este é o resultado de poñer como motor do sistema sanitario o afán de lucro. Tal obxectivo entra claramente en conflito coas necesidades da cidadanía. E a experiencia internacional proba irrefutablemente a certeza deste principio. Onde o afán de lucro predomina, a calidade da atención médica e a satisfacción do cidadán diminúen. Dous indicadores mostran o extremo a que esta situación pode levar a un país. En EE.UU. o 48% de pacientes que están morrendo declaran estar preocupados por como, eles ou os seus familiares, pagarán as facturas médicas. O grado de crueldade e inhumanidade deste dato define o significado da aplicación do principio do afán de lucro.

O segundo feito é que a mortalidade (estandarizada por diagnóstico e por tipo de paciente) é maior nas institucións privadas, con afán de lucro, que nas públicas. E as causas son fáciles de entender. O xestor do privado ten que optimizar os beneficios e faino a costa das infraestruturas que garanten a calidade. Esta situación ocorre tamén en España. O paciente dunha clínica privada -como a Teknon de Barcelona-, que ten unha cama por habitación, moi ben amoblada e con gran comodidade para o usuario, é enviado ao Clínico, hospital público, cando aquela clínica xa non pode cubrir as necesidades de laboratorio e persoal que o paciente require. Hoxe, a medicina privada con afán de lucro en España é unha fraude. Parasita os servizos públicos, que son os que garanten unha maior calidade asistencial.

É interesante subliñar que as clases podentes, máximas valedoras dos partidos neoliberais, que cren atendidas as súas necesidades sanitarias a través da medicina privada, non son conscientes de que en caso de gravidade van ter a necesidade de acudir á Sanidade pública, á cal as políticas do PP están empobrecendo. O que a Sanidade pública debería ter é a comodidade e confort que ten a privada, ademais da calidade da pública. Pero iso require un gasto público moito maior, ao que ditas clases se opoñen.

O libro “La salud como negocio”, escrito por autores de coñecido prestixio e competencia, é un dos mellores documentos que se publicaron en España sobre o que está ocorrendo na Sanidade pública. É unha mina de información. Escrito dun xeito amena, fácil de ler e comprender, conxuga paixón e compromiso pola xustiza social cun gran rigor e credibilidade na súa documentación. É, sen dúbida, un libro que se converterá nun punto de referencia para todos aqueles movementos sociais que loitan para conseguir un mundo e unha Sanidade mellores. Debería ser unha lectura obrigatoria nas institucións de ensino do país.

PD: O libro "La salud como negocio" será presentado na Coruña o próximo día 26 de novembro, mércores, ás 20.00 horas, no salón de actos do Sporting Club Casino de A Coruña (Rúa Real, 83).
Entrada libre.

https://www.facebook.com/pages/La-salud-como-negocio/319967814853468