“A flor da figueira”

 “A flor da figueira” (Edicións doCumio) é o título do libro que ven de publicar o meu amigo Xosé Manuel López Tuñas. O propio autor preséntase como aquel que deixa pasar o tempo, no caer da tarde, vendo como os raios do sol penetran a través das follas da figueira. Mais esa semblanza de home contemplativo non se corresponde estrictamente coa realidade. López Tuñas é unha persoa de acción, un home comprometido que deixou moitas horas da súa vida no exercicio da profesión, na actividade política e no compromiso social. 

Xosé Manuel López Tuñas

Tamén é un home culto que adicou moito tempo á lectura, ao estudo e a tentar profundizar na realidade para comprender a vida, a historia e o acontecer diario. Moitas desas reflexións foinas publicando no seu blog “Ágora” e son a base principal deste libro. Ainda que os textos foron publicados na rede, o volume que os recolle ten unha certa unidade, un fio conductor que enlaza os sucesivos capítulos e dalle ao libro unha consistencia propia. Non se trata, por tanto, dun feixe de artigos, reunidos para publicar en conxunto, senon que o libro ten entidade propia, ten unha categoría superior ao simple amoreamento de textos.

Este é un texto híbrido, pois non é un libro de memorias  -ainda que reflicte e analiza moitos acontecementos da vida local e universal; non é unha autobiografía –ainda que fai referencia a numerosos momentos da vida persoal e familiar; non é un ensaio –ainda que hai moita reflexión e análise sobre diversas materias-; e non é un libro de historia, pero reflicte e analiza numerosos acontementos históricos de tempos remotos e máis recentes. É un pouco de todo eso, escrito con amenidade e ben documentado. Agradécese a documentación gráfica que acompaña os distintos capítulos. Algunhas fotos falan por sí mesmas. O fío condutor do libro é a propia vida do autor, que relata momentos especialmente emotivos do seu avó, dos pais, dos amigos e da súa vida familiar, con especiais referencias á compañeira da súa vida, Luz. A través dese leve fío vai enlazando, como elos dunha cadea, numerosas anécdotas, feitos históricos e reflexións sobre a vida cotiá, para conseguir un texto unitario, coherente e sólido.

Mural de Xosé Cobas na Casa da Cultura de Negreira

Hai capítulos máis narrativos e outros máis reflexivos. Algúns teñen unha carga emotiva (cando se recorda a sí mesmo na fonte do Carme,  a relación cos avós e cos pais, os primeiros pasos como ensinante), outros teñen un tono claramente humorístico (como Que ven o touro!, donde narra unha frustrada corrida de touros en Negreira); adica moitas páxinas a relatar episodios da emigración –e o admirable labor que fixeron os emigrados en América para mellorar a vida na comarca, coa construccións de escolas e outras dotacións públicas-, e outras a recuperar, con nostalxia, a historia recente da vila de Negreira e da bisbarra (o tempo antiguo do Casino, a chegada do cinema, os inicios da modernización agraria, etc). Hai capítulos máis análiticos nos que reflexiona sobre o drama das guerras (a guerra civil, a II guerra mundial, os campos de concentración), e noutros fai un un encendido eloxio da educación pública e unha defensa firme do dereito á cultura e á igualdade. Nas páxinas adicadas á guerra civil e á sua repercusión na comarca, fai unha rendida homenaxe aos mortos e os perseguidos, que tiveron o valor e a decencia de defender a legalidade da República.

Pazo do Cotón en Negreira

XM López Tuñas é un home comprometido, xa o dixemos. Venlle dende o berce. É un home de esquerdas que nunca escondeu o seu pensamento nin eludíu o compromiso. Tivo, desde moi novo, unha decidida vocación pola docencia, á que se adicou profesionalmente ata a súa recente xubilación. Moitos alumnos recordan con afecto a súa entrega no traballo, porque Manolo é deses mestres que deixan pegada na vida dos alumnos –como aquel que interpretaba Fernán Gómez na película A lingua das bolboretas-. A súa actividade política comezou xa nos tempos da ditadura. Na súa adolescencia integrouse nas actividades das XARC e participou na organización dos primeiros campamentos comarcais –que permitiron a moitos nenos da comarca ver, por primeira vez, o mar-. Xa no tardofranquismo foi un dos principais impulsores da Asociación Cultural Afonso Eans e da asociación veciñal de Negreira. 

Nos inicios da democracia foi alcalde de Negreira, cargo que exerceu durante doce anos, en tres mandatos sucesivos. É o mellor alcalde da historia deste concello. Fixo unha xestión municipal participativa e puxo as bases para que a vila e o concello entrasen na modernidade. Deixou a alcaldía por decisión propia, sen ceder á presión dos conveciños que o animaban a seguir. Recuperou o exercicio da docencia ata a xubilación e foi o principal impulsor da Sociedade “Alén Mar”, adicada a fomentar os lazos coa emigración de Cuba.

López Tuñas é, por enriba de todo, unha excelente persoa, cunha traxectoria persoal, politica e profesional exemplar. É un home bó, cun profundo sentido da amizade -neste libro honra a memoria dalguns amigos-, e eu teño a sorte de contar co seu afecto. Agora preséntase tamén como un excelente escritor. Este vai ser un libro moi valorado en Negreira e bisbarra, pois recupera relatos e persoaxes que merecen estar na memoria colectiva e que poderían quedar no esquecemento. Máis tamén despertará interese fóra da comarca pois, a fin de contas, as historias que aquí se recollen poderían ter sucedido en calquera outro lugar.

(Este texto é o prólogo do libro "A flor da figueira", de Xosé Manuel López Tuñas, editado por Edicións do Cumio).

Convite para a presentación do libro "A flor da figueira" en Negreira

Vai pasando o outono

 


O outono deste ano deixounos días espléndidos de sol, cunha temperatura impropia para estas alturas do ano. O verán de San Martiño, neste caso, foi unha realidade. Os días que estamos na aldea, acompañando aos nosos maiores nesta última etapa da vida, sempre aproveito para camiñar á beira do río. Na miña vila hai, á beira do río Alvariño, un fermoso paseo que, no abrir do día, permite gozar en soidade do ruído das augas no seu descenso lento cara o mar, do canto dos paxaros que celebran o novo día, das pinturas impresionistas que forman as árbores coas súas múltiples tonalidades desta estación decadente.

O río que menciono ten dous tramos. Na súa parte máis alta, no seu paso por Nantón ata chegar a Cobas (Concello de A Baña, PP) o río está abandonado. As cortiñas cubertas de maleza e os montes sen coidar que medraron cara o río, cegaron toda posibilidades de acceder á súa beira. A balsa do río, onde nos bañabamos de nenos e tentabamos aprender a nadar, é agora totalmente inaccesible. A parte máis baixa do río Alvariño, -cando amansa as súas augas e se xunta co río de Barcala para buscar o seu fin no Tambre- (concello de Negreira, PSG) ten o seu entorno coidado e limpo, e o paseo fluvial ofrece a posibilidade dunha fermosa andaina en contacto directo coa natureza.

Unha mañán de sábado, coa primeira luz do día, fun camiñar pola beira das augas. Era un día fermoso de outono, seco e ventoso. De cando en vez un golpe do vento facía caer, de súpeto, miles de follas das árbores, como gotas de auga nunha cascada. O río baixaba maxestoso, con moita auga. Nunha esquina do camiño alguén plantou un souto de castiñeiros novos, todos eles perfectamente aliñados. No chan había moitos ourizos, algúns abertos, outro coa castaña aínda dentro. 

Parei para facer unha fotografía. O intento inútil de deter o tempo, de gardar o instante e facelo eterno nunha imaxe. Nesas estaba cando vin achegarse un home maior, coa cabeza completamente branca. Pasou á beira, con paso áxil, e saudou con cortesía: “Bos días”. Houbo na súa mirada unha luz de recoñecemento, pero continuou o seu camiño. Eu tamén quedei pensando, e vireime para ver como se perdía ao lonxe, nunha volta do camiño. De súpeto souben quen era: Pepe do Francés, un amigo da infancia, compañeiro na escola e nos xogos infantís, cando tentabamos aprender a xogar ao fútbol facendo caneos arredor dos carballos do campo da festa. Se cadra hai cincuenta anos que non nos vemos. A vida levounos por camiños diferentes. Pero recoñecín os seus xestos, a expresión da cara, a forma de andar. Aquí estaba, o mesmo neno, tantos anos despois.

Quedei con pena de non saudalo. Estou certo que el tamén me recoñeceu. Pero continuou o camiño sen parar, como o río que baixa, lento e manso, na busca do seu final; como as nosas propias vidas, que tamén viaxan, sen deterse, cara o destino inexorable.

ISAGA homenaxea en Ourense ao doutor Peña Rey

Don Manuel Peña Rey

A Irmandade da Sanidade Galega (ISAGA), organización que pretende promover o uso do galego no ámbito sanitario, celebra este ano a súa Asemblea en Ourense (o vindeiro día 28 de novembro) na que rende homenaxe ao doutor Manuel Peña Rey. Esta será a quinta edición do encontro, no que tamén se incorporarán 30 novos irmandiños-as, persoas comprometidas co idioma galego no desempeño do seu labor profesional. 

En anos anteriores ISAGA honrou a memoria de Manuel Reimondez Portela (o médico dos pobres da Estrada, autor do libro “Un médico na aldea”) en 2011; a de Ramón Obella Vidal (investigador, empresario cofundador de Zeltia e galeguista) en 2012; a de Fausto Galdo (pioneiro da Reumatoloxía en Galicia e reputado gastrónomo) en 2013; e a de Xosé Manuel López Nogueira (ilustre psiquiatra compostelán, de profundo coñecemento filosófico recollido no libro “Dialéctica existencial y psicoanálisis”) en 2014.

Neste 2015, ISAGA quere honrar e recuperar para a memoria colectiva a figura do xinecólogo e político galeguista don Manuel Peña Rey. Naceu en Cotobade (en 1899?) e desenvolveu a súa actividade profesional en Ourense. Na II República foi director do Hospital Provincial e presidente do Colexio de Médicos. Como militante galeguista chegou a ser o presidente do Partido Nacionalista Republicano de Ourense (PNRO) e fixo campaña pola Fronte Popular nas eleccións de 1936. Foi destituido nos inicios de guerra civil, no verán do 36, e estivo encarcerado no Carballiño. Tardou máis de oito anos en ser rehabilitado.

Dibuxo de Castelao

Manuel Peña Rey foi un dos pioneiros da Obstetricia e Xinecoloxía en Ourense; non está moi claro se foi o primeiro médico desta especialidade en establecerse na cidade, pero hai constancia documental que acredita a súa presenza desde o ano 1918. Foi o seu mestre Manuel Varela –prestixioso xinecólogo galego afincado en Madrid- quen lle aconsellou instalarse en terras ourensás. Na revista galeguista Nós aparecen, ao longo dos anos, diversas insercións publicitarias das clínicas e sanatorios que Peña Rey puxo en marcha na cidade. O psiquiatra David Simón, que ten escrito en varias ocasións sobre este personaxe, será o encargado de glosar a súa figura. No acto estará presente Manuel Peña-Rey Bouzas, fíllo do homenaxeado, tamén médico e figura destacada do comunismo ourensán: agora é o presidente de honra do PCG.

Con este acto de recuperación da memoria histórica ISAGA quere honrar a todos aqueles que, en tempos ben difíciles, souberon manter o seu compromiso co país e coa lingua. Servirán de exemplo ás novas xeracións, para perseverar na tarefa de defender a nosa cultura e o noso idioma, auténtica riqueza que non nos pertence: é un ben da Humanidade enteira, e con ela debemos sentirnos comprometidos.

Anuncio publicado na revista Nós, 1920-5

Anuncio da Clínica Peña Rey, no periódico socialista La Lucha (Ourense, 1931)

---

A secesión e a frivolidade

Nueva Tribuna

A dereita española e catalana son a mesma cousa. Gobernan para beneficiar ás élites e deixan medrar espazos de corrupción arredor dos seus postos de mando. As tramas de corruptela do PP, diseminadas por todo o Estado como unha rede de cloacas, non son diferentes das utilizadas pola familia Puyol e os seus herdeiros, que tamén cobran comisións e levan o diñeiro a paraísos fiscais.

Nos últimos tempos ambas faccións dirixentes están a axitar as bandeiras e tentan inxectar na poboación a ira patriótica, como se a causa dos seus males fose a cuestión territorial e non as políticas aplicadas por eles mesmos. Rajoy desde Madrid e Mas desde Barcelona están a levantar barricadas (en lugar de tender pontes), e tentan alimentar a xenreira mútua. Actúan como dous radicais que estimulan o conflito. O primeiro declárase firme defensor da unidade patria e o segundo fala do “expolio” que xustificaría a secesión. Cunha frivolidade extraordinaria alentan a confrontación (da que  obteñen rédito electoral), sen reparar nas consecuencias negativas que esta estratexia poida provocar; porque hai dinámicas que, unha vez iniciadas, son difíciles de frear e poden quedar fora de control. Uns e outros, vaidosos e irresponsables, incrementan a agresividade dialéctica e as acusacións, en lugar de abrir espazos de diálogo que permitan buscar acordos e evitar a confrontación.

Mostar

Ainda que a situación política e histórica non é a mesma, esta escalada na belixerancia territorial faime pensar na antiga Iugoslavia, xeografía castigada por unha guerra brutal (1991-1995), que deixou 130 mil mortos e milleiros de desplazados. A declaración da independencia de Croacia foi o inicio desta cruel confrontación. Meses antes dese inferno ninguen agardaba a chegada de tanta brutalidade: Iugoslavia estaba a piques de ingresar na Unión Europea. Esa guerra deixou feridas que tardarán décadas en cicatrizar e fragmentou o país en sete estados soberanos con conflitos enquistados moi difíciles de resolver.

No verán de 2011 tiven a oportunidade de visitar este territorio. A paisaxe de Croacia é impresionante. Pero vin outras cousas que me deixaron unha fonda pegada. No seu día escribín: “En Mostar vin xardíns e parques infantís invadidos polas tumbas dos mozos sacrificados naquela guerra. Vin casas destruídas e os impactos das balas nas paredes. Souben que, tantos anos despois, miles de persoas seguían sen fogar e moitos non volveron cruzar a ponte que separa a cidade en dúas partes. En Split vin unha competición deportiva que enfrontaba a mozos mutilados nun peculiar partido de voleibol. Os fillos do pobo, amputados e arrastrados polo chan, mentres as elites económicas e políticas amasaron fortunas cos negocios da guerra”.

Split

Mostar

Se cadra o meu temor carece de fundamento. Pero ás veces só é preciso unha chispa para prender o lume. Segundo os historiadores a morte de José Calvo Sotelo foi o detonante principal para o levantamento militar e o inicio da guerra civil española. As circunstancias son ben diferentes mais, con todo, este país precisa, con urxencia, un cambio radical na súa política. Cómpre desterrar esta dialéctica de agresión contínua, é necesario levantar pontes que permitan a aproximación e crear espazos de negociación para construir unha convivencia civilizada. É preciso expulsar aos actuáis ocupantes do poder, que poñen os seus intereses particulares por enriba do ben común, mesmo xogando co risco dun enfrontamento entre irmáns.